Kabahati kimin üstüne atarsak kurtuluruz?

Vardığı sonuç ister onu sevindirsin, isterse üzsün gelenek kayıtları içindeki insan soruyu "Ne yaptım da bu hale geldim?" şeklinde sorardı. Modern insan o kadar toptancı değil. "Bana ne yaptılar da bu hale geldim?" sorusunu sadece şikâyetçi olduğu durumlarda soruyor. Memnuniyet duyduğu durumlarda sorduğu soru "Hangi fırsatlardan istifade ettim de bu hale geldim?"dir. Bu tutumlardan hangisini makbul sayarsak sayalım gelenek kayıtları içindeki insanın kendi iç dünyasına olan bağlılığını ve modern insanın her türlü oluşumu kendi dışındaki şartlara bağlama eğilimini gözden kaçırmamız mümkün değil.

Türkiye''de yaşayan bizler gelenekle modernliğin bir alaşımı olduğumuzdan haberdarız. İki insan tipinden birine tam anlamıyla uyum gösterdiğimiz söylenemez. Üstelik bünyemizdeki geleneğe ilişkin özelliklerle modernliğe özgü özelliklerin birbirine oranı hakkında da bir fikrimiz yok. Yoksa bu oranda adım başı bir değişim mi gerçekleşiyor? Gerçi değişim geçirdiğimiz inkâr edilemez bir gerçek; ama değişimin istediğimiz, hiç olmazsa bildiğimiz bir yöne doğru olduğunu söyleyecek cesareti kendimizde bulamıyoruz. Bir dönem bazılarının fakirliğinin, düşkünlüğünün sebebini diğer bazılarının zenginliğinde, acarlığında bulmak kolaycılığı işimize gelmişti. Şimdilerde o defterleri karıştırmak hiç birimizin işine gelmiyor. Kabahati kimin üstüne atarsak kurtulacağımızı bilmiyoruz.

Eskiden devletin iç ve dış düşmanları olduğunu söylemek yeterdi. Kabahatli onlardı. Varlığı her şeyi etkileyen bu düşmanların hassaten kimler olduğunu belirtmek gerekmezdi. Bilhassa belirtilmezdi. Modernliğimizin bir göstergesi olsun diye kabahati başkalarında aramak zorundaydık. Gelenek kayıtları içinde kaldığımızı belli etmek için de kabahatliyi mümkün olduğu nispette iç kısımda aramamız icap ediyordu. Herkese kendine bir düşman icat etme imkânı tanınmalıydı. Doğrusu modernlik işte bu derecede acınacak bir şeydi. Gelenekçiliğin de ondan kalır bir tarafı yoktu. Deniyordu ki kaba softalar ve yobazlar memlekette bilimin ve sanatların yerleşip gelişmesine engel olmuştu. Yine deniyordu ki dinsizler ve komünistler millî ve manevî değerler yardımıyla yükselmemize engel olmuştu. Hiç kimse bir diğerine "Engel olunmasaydı yapacağın iş neydi? Hele bir göster!" demedi.

Bu günlerde devletin iç ve dış düşmanları olduğunu söylemek moda değil. İnsanların yobazlık edebiyatına da, dinsizlik edebiyatına da karınları tok. Tok ağırlamak güçtür de ondan mı bilemem; ama devlet düşmanlarıyla değil, her nasılsa dostlarıyla dikkat çekmeye başladı. Belki yeni bir şey denemekteyiz. Kabahati iç ve dış dostlarımızın üstüne yıkıp kurtulacağız.