Kim kaybetmiş de siz bulacaksınız?

Hangi türden olursa olsun Türkiye''deki siyasi çekişmelere bir anlam vermek günden güne zorlaşıyor. Günümüzde bir siyaset adamının diğerine neye istinaden karşı çıktığı artık oldukça çetin bir bilmecedir. Önceleri bu kadar çok meçhul ile çevrelenmiş değildik. Demokrasi deneyiminin başlangıcında iki parti arasındaki fark Adnan Menderes''in ifadesiyle yarışa sonradan katılan Demokrat Partinin "bir parmak daha solda" yer almasından ibaretti. Eğer 27 Mayıs 1960 ihtilâli kavramları tepe taklak etmeseydi geçen kırk yılın sonunda şimdi kendimizi ABD''deki düzene paralel bir siyaset içinde bulacaktık. Partilerin yapısı göz önüne alındığı zaman her ne kadar al birini vur ötekine denilebilse de nihaî tahlilde siyasi çekişmenin muhafazakâr cumhuriyetçilik ile liberal demokratlık arasında cereyan ettiği söylenebilecekti. 27 Mayıs bu tabloya ulaşmamıza fırsat vermedi.

İkinci Cumhuriyet ibaresinin ilk olarak 27 Mayıs''ın akabinde ağza alındığını biliyoruz. Her şeyin yeni baştan değerlendirilmesine heves edildiği bu çağda hiçbir doktrine eğilim söz konusu değilse de tercih edilen renk her çeşidinden kırmızı tonlarıydı. Söylendiğine göre güdülen amaç cumhuriyetle gerçekleşen şekil değişikliklerine muhteva kazandırmaktan başka bir şey değildi. Türkiye bir iskambil destesi gibi önce ikiye bölünüp sonra karılmaya başlanmıştı. 12 Mart 1971 askeri müdahalesinden bir süre sonra deste tekrar ikiye taksim edilip karıştırılma yoluna gidildi. Bu kez güya bir "tarihsel hata" giderilmek isteniyordu. Samur kürk bile olsa hatayı kimse üzerine almadığı için böyle ifadelere başvurmaya bir daha kimseler kalkışmadı. Fakat bir kez ağza "hata" sözü alınmış olsa dahi siyasetin "türbe yeşili" karşısındaki zaafı bariz bir şekilde ortaya çıktı. Türk siyaseti içinde gitgide karma unsurlar barındırıyor, daha karmaşık hale geliyor; ama hâlâ hiçbir doktrinin suyundan gitme eğilimi göstermiyordu.

Renklerin ve zevklerin münakaşasıyla kırk yılını geçiren Türk siyasetçileri bizi ortam hakimiyetinin renksizliğe ve zevksizliğe terk edildiği bir döneme ulaştırdılar. Bu saatten sonra Türkiye için hedef belirlemek gündem dışı kabul edildiği için sağı mı yoksa solu mu takip etmek gerektiği hiç kimse için hiçbir önem arz etmiyor. Bu yüzden kimin yerinin belli bir doktrin çerçevesinde iyi veya kötü olduğuna işaret etmek mümkün değil. Türkiye''de cumhuriyetin ilânıyla neyin başladığını izaha güç yetirebilen, "bizim" diyebileceğimiz tarihçilerden, bilim adamlarından, sanatçılardan mahrumuz.

Yanında yer alındığı zaman ülke selâmetine dair sarih bir tutumu arz edebileceğiniz siyaset adamları olmadığı gibi, karşılarında yer alınmak suretiyle onların melun olduklarına işaret edebileceğiniz siyaset adamları da yok. İnsanların bir makamı işgal etmeleri bir belâ, gönüllü veya gönülsüz o makamı terk etmeleri yeni bir belâ.