Sahanlığa buyur edilen emek

Sendika kelimesini telâffuz edenin anasının ağladığı bir dönemin hemen ardından 60''lı yıllarda palas pandıras büyük işçi sendikalarının teşkil edilip canlandırıldığı bir döneme girmiştik. Türkiye''de nedense hep böyle oluyordu: O sırada devlete ne lâzımsa onu toplum bünyesinden tedarik etme yoluna gidiliyor ve ona hakiki hüviyeti ne olursa olsun devletin tensip buyurduğu bir isim veriliyordu. Meselâ millî şefimiz aynı zamanda demokrasimizin de babası oluveriyordu. Bu kolaylıktan yararlanarak herhangi bir iş yerinde ücretli olarak çalışan (ve Emekli Sandığı kesintisine uğramayan) herkese "işçi" demeyi uygun gördük. İşçinin işçilikten haberi yoktu. Cesamet itibariyle en büyük sendika konfederasyonu Türk-İş, motto olarak kendine bir Bolşevik sloganını benimsemişti: Ekmek-Barış-Özgürlük. Devletimiz örgütlü işçi gücünden mahrum bırakılmayı hiç istemez. Bu bakımdan Türk-İş''ten kopartılan sendikalardan oluşan DİSK''in ve 70''li yıllardan itibaren varlığını hissettiren Hak-İş''in serencamı ilginçtir. Şimdi bunların hepsini bir araya getirip aralarına birçok başkalarını (belki de yeniyetmeleri demek gerekiyor) ilâve ederek aynı sahanlıkta toplamışlar, bulundukları yerin adını da "emek platformu" koymuşlar. Keşke bu yere platform (sahanlık) yerine plato (yayla) deselerdi, hiç olmazsa daha havadar olurdu.

Modern zamanlarda toplumların karakterini tefrik etmemiz söz konusu olduğunda o toplumda emeğe hasredilen yeri tespit etmekten daha önemli, daha belirgin bir ölçüt bulamayız. Emeğin yeri onun sermaye karşıtı bir güç oluşturması bakımından değil, bizatihi değer olduğunun kabulü veya reddi bakımından önemlidir. Paradokslar peşimizi bırakmıyor. SSCB''nin zayıf düşmesinde emeğin yerinin her zaman Parti politikasına sadakatten sonra gelmesinin çok büyük payı vardır. Buna mukabil her aşamada kapitalist şeflerin yeniden inşa ettiği ABD''de sıradan bir şahsın yükseliş ve düşüşüne onun emeğinin ürünü olan şeye büyük bir yer tanındığı bilinen bir gerçektir. Türkiye henüz emek olgusuyla tanışmamış bir ülke olarak başının çaresine bakmaya çalışan bir ülke. Ülkemizde gücü temsil eden ve güce destek veren anlayış ne Avrupa tarihinin öğrettiği emek anlayışıyla bir akrabalık kurabilmiş, ne yeni dünyaların (Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda) Avrupa mirasından yararlanma tecrübesini merak etmiş ve ne de emek sarf etmeyi bir kurban oluş tarzı gibi gören Pasifik yaklaşımına eğilim göstermiştir. Bizim emek karşısında tutumumuz hâlâ ganimeti yücelten yedi yüzyıllık geçmişimizin koyu gölgesi altındadır.