Kaygan zemindeki ülke

Uzak görmezlik problemi olmayan ülkeler, çevrelerinde ve evrensel arenada olup bitenlerin ne gibi sonuçlar getirebileceğini tahmin etmeye çalışıyor. ABD ve Avrupa''da buna yönelik olarak birçok özel veya resmi stratejik araştırma kurumu var. Üniversitelerle tam bir uyum içinde. Araştırmaların ortaya çıkardığı raporlar ve sonuçlar doğrultusunda, dış politikaların yönü belirleniyor.

Genellikle politikaların en azından iki yüzü bulunuyor. Birisi, resmi ilişkilerin "gerekleri" doğrultusunda şekillenirken, sivil alanlarda kazın ayağı oldukça farklı olabiliyor. Mesela, ABD kongresinin yayımladığı insan hakları raporunda Türkiye hakkında söylenenler, pek resmi ilişkilere yansımıyor. Cumhurbaşkanlarımız gelenek haline geldiği üzere sağlık kontrolü için ABD''ye gidince, ABD Başkanı tarafından bir şekilde resmen karşılanıyor (Bu arada ABD Başkanı''nın "fazla yüksek düzeyde karşılamış olmamak" için bir bahaneyle Demirel''in ilk karşılanma törenine katılmamayı tercih ettiğine dikkat çekelim). Yemekli kahvaltılı görüşmeler yapılıyor. Ama bu yakın sohbetlere, anlaşmazlık konuları pek limon sıkamıyor.

Avrupa''da olan bitene de bu açıdan bakmayı denemek istiyorum. Kore gazisi Türkiye elbette NATO''nun önemli üyelerinden birisi. Bunu Bosna''dan Kosova''ya, her an müttefiklerin yanında yer alarak gösteriyor. Fakat bu görünen olayların arkasında, Avrupa''da dengelerin yeniden kurulmakta olduğu, uluslar arası gücün müdahale yetkilerinin genel anlamda kabul görmekte olduğu, "eminim" dış işlerinin gözünden kaçmıyordur. Bu yetki genişlemesinin, bir teamül haline gelmesi durumunda, Türkiye ile olan anlaşmazlıklara ne şekilde yansıyabileceğini iyi düşünmek gerekiyor.

AB ile olan macera iyi bir ipucu olabilecek özellikler taşıyor. Türkiye birden kendini eski Doğu Bloku ülkelerinin arkasında buldu. Türkiye yanlısı olduğunu söyleyen Blair, en çok, Türkiye''nin "Doğu Bloku ülkeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini" vurgulayabiliyor. Şimdi, Gümrük Birliği uğruna verilen onca tavize ne oldu? Unutmayalım ki Kosova''da en az 100 bin kişinin katledilmiş olabileceği söyleniyor. Ama NATO ve AB üyeleri soğukkanlı toplantılar yapıyor ancak, kara harekatını gündeme almıyor. Bundan sonra alınsa bile vakit oldukça geçtir. Çünkü Kosova''da pek fazla Kosovalı "türü" kalmadı. Belli ki bunları, kendi iç sorunları olarak görmüyorlar.

Bugünlerde NATO''da Türkiye''nin NATO koruma şemsiyesinden çıkarılması konuşuluyor. Türkiye ise böyle bir kararı "veto" etmeye hazırlanıyor.

KKTC''yi henüz tanımamış olan AB üyelerinin, bir müdahale geleneğinin oluşması halinde, Yunanistan''la olan anlaşmazlıklarda göstereceği eğilim bellidir. Türkiye, uluslar arası anlaşmalara uymaya özen göstermek için, Rus savaş gemilerinin boğazlardan geçişini sadece denetlerken, Lozan anlaşmasına inat adaların silahlandırılmış olması, Avrupa için bir sorun olarak görülmüyor. Bunları doğal karşılamak da gerekiyor. Çünkü her uygarlık alanının kendine göre öncelikleri, stratejik yönelimleri var. Burada durumu doğal olmayan, ne Avrupa, ne de ABD.

Burada durumu oldukça belirsiz olan Türkiye. Avrupa''nın içinde bile Latin, Alman, Fransız kültür alanları varlığını korurken Türkiye kendi doğal zeminini bulma gayretleri göstermiyor. Gösterilen gayretleri, istikrarlı bir şekilde sürdüremiyor. Bu nedenle, İslam Konferansı, İslam Kalkınma Bankası girişimlerinden sonra, D8 projesi de atıl kuruluşlar kervanına katılıyor. İslam Konferansı, eski dostlukların yadedildiği nostaljik faaliyetlerden öteye gidemiyor. D8''i ise, Nijerya üzerine söyleyecek üç cümlesi bulunmayan bir dışişlerinin yürütmesi zor.

Eskiden hukuku, kişinin kendisinin lehinde ve aleyhinde olan şeyleri bilmesidir diye tarif ederlermiş. Devletler hukukunda işler ne kadar değişiyor, bilemiyoruz.