Ne olacak bu Avrupa"nın hali?

Avrupalı bir siyaset bilimcinin analizini gözden geçirerek başlayalım.

Yazar Avrupa''da "milli-popülist" söylemin özellikle geleneksel sağ partiler üzerindeki etkisine dikkat çekiyor. Yakın zamana kadar aşırı sağ partilerin tekelinde bulunan bu "milli-popülist" söylem -birçok Avrupa ülkesinde seçim sonuçlarının gösterdiği gibi- kendine giderek yükselen bir seçmen kitlesi bulmaya başlayınca geleneksel sağ partilerin de iştahını kabartmış durumda..

Geçen yıl İtalya''da Kuzey Birliği , Macaristan''da Jobbik, Hollanda''da Özgürlük Partisi, İsveç''de Demokratlar ''ın elde ettiği skorlar ve Finlandiya''da, kamuoyu araştırma sonuçlarının nisan ayında yapılacak seçimlerde oylarını %15''in üzerine çıkaracağını "müjdelediği" "Gerçek Finlandiyalılar" partisi… Danimarka, Norveç ve İsveç gibi bir zamanlar özellikle gıpta edilen ülkelerin ilk ikisinde ırkçı ve yabancı düşmanı partiler %20 civarında oy almış; İsveç''in benzer nitelikteki partisi %5.7''lik desteği ile anahtar parti konumuna yükselmiş.

Seçmenlerin aşırı sağa savruluşunun nedenlerini biliyoruz. "Küreselleşme"nin sosyal-ekonomik düzlemde yol açtığı altüst oluş ve Avrupa dışından akan göçmenlerle birlikte çokkültürlü toplumların ortaya çıkışı karşısında bu toplumlarda baş gösteren "kimlik kaybı" telaşı…

Bu ortamdan en kârlı çıkan milliyetçi-popülist aşırı sağ partiler "Avrupa kimliği"nin elden gitmekte olduğunun yaygarasını yaparken baş sorumlu olarak İslam''ı işaret ediyor. Bu partilerin ve onların kuyruğuna giderek daha gönüllü olarak katılmaya başlayan geleneksel aşırı sağ partilerin gözünde İslam ile sekülarize bir toplum modelini savunan "Avrupa değerleri"nin bağdaşabilmesi imkansızdır. Avrupalılık kimliğinin bu şekilde -yani İslam''a nazaran- tarif edilmesinin yeni bir şey olmadığı malum. Ama doğrusu hiç değilse son yirmi yıldır "küreselleşme"ydi, "öteki"ydi, "hoşgörü"ydü, "bireysellik"di, "çokkültürlülük"dü (…) gibi onlarca kavram ve erdemle yatıp kalkan Avrupa''nın sonunda hızla bir kere daha "milli kültürlerin homojenliği" gibi bir "Eski Rejim" reçetesine-tarifine dönmesi bize haklı olarak "Ne olacak bu Avrupa''nın hali?" sorusunu sordurtuyor. Müslüman göçmenlerini gözleyerek "cemaatçilik"ten yakınan Avrupa, "milli kimlik" tartışmaları yaparak ve katedrallerini-manastırlarını hatırlatarak tekrar "milli cemaatler" oluşturmak sevdasına mı düştü?

Sert-militan laikliği yayınladığı birçok kitapta eleştiren Jean Bauberot, "Sol, Sarkozy''nin kimlikçi laikliğini reddetmelidir" başlıklı yazısında Fransa örneğinde bu sürecin –nereden nereye gelindiğinin- güzel bir değerlendirmesini yapıyor. Uzun zaman sol''un bir temel işareti olan laikliğin savunucuları artık aşırı sağ ve sağdır. Düşünüre göre laikliğin "sağın bir değeri" haline gelmesinin ilk sinyali 2000''li yılların başında "kültürel ve kimliksel" bir laikliğin ortaya sürülmesiyle verilmiştir.

Fransa''yı kasıp kavuran "laiklik tartışmaları"nın temelinde laikliğin bu "kültürel ve kimliksel" tanımı yatmakta olduğu için yapılması gereken (yazarın sol''a seslendiğini hatırlatmak gerekir mi?) her şeyden önce bu tanımın-anlayışın reddidir. Laiklik böylece gerçek amacı, yani din ve vicdan özgürlüğüne ilişkin ayrımcılığın kalkması ve bu çerçevede devletin nötralitesinin sağlanması çerçevesinde anlaşılmalıdır. Laiklik, bugün Avrupa''da karşımıza çıktığı gibi bize hemen "İslam"ı düşündüren bir ilke olmaktan çıkmalıdır.

Bauberot''nun yazısında da karşılaştığımız şu laiklik tanımı aslında birçok şeyi açıklar nitelikte: "Laiklik geçmişe saplanmış bir kimliksel veri değil, politik bir ilkedir" Bu tanım laikliğin aşırı sağ ve sağın elinde "kültürel ve kimliksel" bir anlam kazanarak ırkçı ve yabancı düşmanı politikaların bir silahı haline gelme sürecini de güzel açıklamaktadır. Bu şekilde "kültürel" ve "kimliksel" alanların "laiklik"in dışına çekilmesi tahmin ettiğiniz gibi, sadece Fransa ve benzeri ülkelerde değil bu ilkeye ilişkin bu ülkede karşımıza çıkan sapmaların tedavisi için de tek geçerli yoldur.