Tek umut: "Gıdada AB standartları"

Medyada kısaca “zehirli etler” adıyla anılan Listeria ve Salmonella bakterilerini taşıyan etlerin tüketicileri haklı olarak endişelendiren serüveni ülkede “sağlıklı gıda” konusunda -giderek genişlemesini dilediğimiz- çok yararlı bir tartışmanın başlamasına vesile oldu. Tüketicilere ulaşan yeni bilgiler, “siyaset”(?) konuşmaktan başını kaldıramayan toplumun yediğinin içtiğinin farkında olmadığını gösteriyor.

Kendimize şu soruyu sorarak başlayalım: Bırakın diğer gıda maddelerini sadece bir biçimde tükettiğimiz etl ve et ürünlerinin sağlıklı koşullarda üretilip önümüze getirilip getirilemediği hakkında ne kadar bilgiye sahibiz? Sigara yasağının bir yan ürünü olarak başta İstanbul olmak üzere şehirlerin kaldırımlarının neredeyse tamamını işgal etmesine az kalan “döner” servislerinde önümüze “gerçekten” ne geliyor acaba? Şurası muhakkak ki- yaşadığım İstanbul''dan hareketle söyleyecek olursam- “gıda denetimi” açısından bu derece “serbest”, yani bu derece denetimsiz bir şehir az bulunur gerçekten. Gazete-sigara satışı için öngörülmüş kioskların neredeyse hemen hepsinin bir müddet sonra “sandviç ve döner büfesi”ne dönüşmesi nerede görülmüş? Bu mekanlarda ve diğerlerinde çalışan personel ne zaman sağlık kontrolünden geçirilip bulaşıcı bir hastalık taşıyıp taşımadığı denetlenmiş? Hazır yiyecek servisi yapılan bu yerlerin mutfakları ne durumda acaba?

Demek ki, Neşe Düzel''in (Taraf) bu haftaki röportajında karşısına aldığı Prof. Bülent Nazlı''nın dediği gibi, bu ülkede de “gıda polisi”nin işbaşı yapmasının zamanı çoktan gelmiştir.

Bülent Nazlı, gıda güvenliği, gıda hijyeni, gıda denetimi konusunda uzman; İstanbul Veteriner Fakültesi Besin Hijyeni ve Teknolojisi anabilim başkanı görevini yürütüyor.

Düzel''in kendisiyle “zehirli etler” konusundan hareketle yaptığı röportajı mutlaka okuyun. Nazlı, bu ülkede et tüketimi söz konusunda olduğunda nasıl dehşet verici bir üretim ve dağıtım ağının hakim olduğunu ayrıntılarıyla anlatıyor..

Nazlı''nın şu açıklamaları mesela:

“Mezbahalarda da zaten bir kasap hegemonyası var. Eli bıçaklılar bunlar! Bırakın hayvanları, insanlar korkuyor onlardan. Yanlarına veteriner giremiyor. Eğer bir mezbahaya veteriner hâkim olamıyorsa, bu, o mezbahada hijyen yok demektir.”

“Veteriner, ''ben bu eti imha edeceğim'' diyor, kasap ''hayır edemezsin'' diye cevap veriyor. Veterinerin o eti imha edebilmesi için yanında silahlı kuvvetler olması lazım. Zaten sonra bir bakıyorsunuz, o dişli veterinerin tayini çıkmış.”

“Bu etlerin güya soğuk taşımayla markete gitmesi lazım. Ama böyle taşınmayan o kadar çok et var ki. Taksilerin, pikapların arkasında ya kasap ve marketlere, ya da sucuk, sosis, salam üreticilerine taşınıyorlar ve dolayısıyla bu etler kirleniyorlar.”

“Türkiye''de kesimlerin çoğu belediye mezbahalarında gerçekleşiyor. Onlar perişan…”

“Tavuğun sakatatı, ikinci sınıf dokusu, yağı kıyma haline getiriliyor, baharatla karıştırılıp et diye satılıyor.”

“Peynir ve sütte özellikle Brusella ve tüberkülöz baktarileri var.”

“(Tavuk üretiminde) Kesim esnasında ayaklar, sakatatlar, derilyer, yenilmeyen kısımlar, tüyler ne oluyor? Bunlar, MDM kıyma diye salam, sosis ve sucuklara karıştırılıyor.”

Bülent Nazlı''nın çizdiği “gıda terörü” resmi bundan ibaret değil elbette. İsterseniz son olarak röportajdan şu bilgiyi de aktaralım:

“Bu ülkede yılda bir milyon ton kesim yapılıyor. Bu büyükbaş hayvanların 500 bin tondan fazlası kaçak giriyor ülkeye… Hiç kontrol yapılmıyor.”

Ete-tavuğa el sürmeye tövbe etmeye, vejetaryan olmaya karar vermenize az kaldığını biliyorum, ama ne yazık ki durum böyle, siz karar verin…

Prof. Nazlı da çözümün “gıdada AB standartları”nın benimsenmesinden geçtiğini söylüyor. Gıda güvenliği Türkiye-AB görüşmelerinde en zorlu geçen fasıllardan birisiymiş.”Türkiye zaten AB''ye giremezse, gıda faslı yüzünden giremeyecek” diyor.

Önceki günkü yazımda da değinmiştim; bir ülkenin (Türkiye) “gıda güvenliği”nin çözümüne ilişkin umudunu da dahil olmak istediği bir topluluğun koyduğu standartların işlemesine bağlaması gerçekten çok düşündürücü. Gıda sektöründe üretim yapanların (işini olması gibi yapanları tenzih ediyoruz) topluma sağlıksız gıda tükettirirken hiç mi “vicdanları sızlamıyor”? Bu nasıl bir kazanç tutkusu, bu nasıl bir bireysel ve toplumsal ahlaktır? Hani biz kimseye benzemezdik, hani “ahilik” vs gibi eski kurumlar iş ahlakı açısından dünyada eşi görülmemiş örneklerdi?

Bunları söylüyorum ama ben de biliyorum ki pek çok alanda olduğu gibi “gıda sektörü”nde iş tutanların da işlerini olması gerektiği gibi yapmaları sadece “bireysel ahlak”a teslim edilemez. “Ahilik” kurumu iyi güzel de ama unutmayalım ki bu kurum (da) içeriden ve dışarıdan (devlet) birçok denetim kişi ve kurul tarafından sıkı biçimde denetleniyordu. Ömer Lütfi Barkan, bu sistemin ilişkin bir kanunnameden şöyle örnekler veriyor mesela: “Kelle paçacıların pişirdiği baş ve paçalar iyice temizlenmeli ve iyi pişmesine dikkat edilmelidir. Baş ve paçaların üzerlerinde katiyen kıl olmamalıdır. / “İşkembecilerin işkembesi temiz ola ve temiz suyla pişireler. Çorba kaseleri temiz, dükkânda çalışanların da elbise ve önlükleri temiz ola…”

Demek ki önce “denetim”. Yani bizde olmayan şey…