Türkiye"de kitap okunuyor mu?

Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü yüksek lisans öğrencilerinden Gül Sılacı ile Reyhan Tutumlu''nun yaptığı bir araştırma, hocaları Dr. Sühan Oğuzertem tarafından bize de ulaştırıldı.

Araştırma sonuçları bir hayli çarpıcı.

Otuz yıldır kitap dünyası içinde bulunduğumdan dolayı beni fazla sarsmadı. Ancak bu neticeleri ve bilgileri okurlarla paylaşmanın faydalı olacağını düşündüm. Bu iki genç araştırmacının çalışmasından özet bilgiler sunacağım.

Araştırmacılar cumhuriyetin ilanından 1999 yılına kadar yayımlanan kitapların yıllık toplamlarını ele alarak yayın hayatının gelişimini inceliyorlar. Bu çalışmada, her ikisi de 1934 yılında kurulmuş olan Türkiye Bibliyografyası ile Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü''nün verilerine başvurmuşlar. Ancak kendilerinin de belirttiği gibi her iki kaynak da maalesef pek güvenilir değil. Meselâ 1980 yılı verilerinde BYRDM''ye göre 4318 kitap basılmışken, Türkiye Bibliyografyası''na göre 7818 rakamı bulunmaktadır. Ülkemizde kaç sayfalık bir yayının "kitap" sayıldığı da tartışmalıdır.

Robert Escarpit "Edebiyat Sosyolojisi" adlı kitabında UNESCO Genel Meclisi''nin kitap tanımını şöyle belirtiyor: "En az 49 sayfayı içeren ve dönüşümü olmayan yayın".

Ancak bu rakam da ülkeden ülkeye değişim göstermektedir. Finlandiya ve Norveç''te 49, Danimarka''da 60, İtalya ve İrlanda''da 100 sayfalık yayımlar "kitap" kabul ediliyor. Türkiye''de ise böyle bir tanımlama yapılmamıştır. Türkiye Bibliyografyası''nda "süreli olmayan yayınlar" arasında broşürler, pullar, hatta paralar da sayılmaktadır. Derleme Müdürlüğü ise sadece "süreli yayınlar" ile "süreli olmayan yayınlar" ayrımı yapmaktadır.

Araştırmacılar veri bulamadıkları için 1923-1933 yıllarını tablo dışı bırakmışlar.

1934-1939 yılları arasında kitap sayısında yavaş ve düzenli bir artış gözleniyor. İkinci Dünya Savaşı yıllarında bir duraklama olmuştur. BYRDM verilerine göre 1939 yılında 2831; 1945''de 2621 kitap basılmış. 1958 yılından itibaren kitap basım sayısı yükseliyor, ve 1973 yılında doruğa ulaşıyor: 7479 kitap.

Daha sonra ise bir düşüş dönemi yaşanmış, 1980 yılında 4318 kitap. 1984 yılına kadar kısmî bir yükselme ve ardından 1995 yılına kadar kısmî bir düşme yaşanıyor. 1996 yılında ise üç bin kitabı aşan ani bir sıçrama var: 8207 kitap. Rakamları başka ülkelerle kıyaslamayı bir yana bırakıyorum. Yayımlanan kitap sayıları DİE verileri kullanılarak nüfusa oranlandığında 60 yılda hiçbir ilerleme kaydedilemediği açık-seçik görülüyor.

Oysa ülkedeki okul oranı arttı, üniversitelerin sayısı yüzlerce oldu. Milli Eğitim Bakanlığı''nın istatistiklerine göre ülke nüfusunun % 25''i öğrenci ve öğretmenden müteşekkil.

Demek ki kimse kitap okumuyor. Netice bu. Vahim.

Bunca yıllık bir yayıncı olarak kitap tirajlarının da giderek düştüğünü ilave edeyim. Tablo iyecene karardı değil mi?