Yastık altı…

Geçtiğimiz Perşembe günü toplanan Ekonomi Koordinasyon Kurulu (EKK) toplantısının ardından yapılan açıklamada en dikkat çekici konulardan birisi de yastık altındaki altınların ekonomiye kazandırılmasıydı.

Esasen bu konu yeni değil. Türkiye uzun yıllardan bu yana bu konuyu tartışıyor. Defalarca bu konuda adımlar atıldı, programlar açıklandı ve kampanyalar düzenlendi. Ancak bir türlü istenen sonuç elde edilemedi. Bunun son derece önemli nedenleri var.

Türkiye’de fiziki olarak altın tutma alışkanlığı çok yaygın bir davranış biçimi. Elbette bu davranışın kültürel olduğu kadar tasarruf sahiplerinin inanç dünyası ile ilgili temelleri de var. “Faiz hassasiyeti” olan tasarruf sahipleri tasarruflarını konvansiyonel bir bankada mevduat olarak tutup faiz almak yerine fiziki olarak altın ve/veya efektif olarak döviz alıyor. Elbette bu şekilde oluşan bir talep söz konusu varlıkların finansal sistemin dışına çıkarak istatistiklerde görünmesine engel oluyor.

Son derece önemli miktardaki fiziki altın ve efektif dövizin finansal sistemin dışına çıkmasının oldukça ciddi sakıncaları olduğu aşikar. Bu bakımdan ekonomi yönetimi de söz konusu varlıkları finansal sisteme dahil edebilmek için yoğun çaba harcıyor. Ancak istenilen sonuca ulaşmak çok kolay değil.

İstenilen sonuca ulaşmayı zorlaştıran en büyük neden faiz hassasiyeti olan tasarruf sahiplerinin konvansiyonel bankacılık sisteminden uzak durmak istemeleri. Öte yandan sistemden uzak durmak isteyen tasarruf sahipleri için ciddi bir alternatif de bulunmuyor. Zira faiz hassasiyeti olan tasarruf sahiplerinin önemli bir bölümü konvansiyonel bankalardaki faiz ile katılım bankalarındaki kar payının aynı şey olduğunu düşünüyor. Bu konuda Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Kadis Has Üniversitesi’nin yıllık düzenlediği Türkiye Eğilimleri anketinde önemli bulgular var.

Faiz hassasiyeti olan tasarruf sahiplerinin tasarruflarını yönlendirdiği bir diğer enstrüman ise gayrimenkul. Arsa, bahçe, konut ve dükkan gibi gayrimenkullere ilgi yoğun. Ancak bunlar da sistemde tasarruf olarak görünmediği için bunlara yönelen tasarruflar, toplam tasarrufların gayrisafi yurtiçi hasılaya oranının düşük kalmasına neden oluyor.

Diğer yandan maalesef ülkemizdeki vergi mekanizmasının yoğunluklu olarak dolaylı vergilere dayanıyor olması kayıtdışı sorununu da beraberinde getiriyor. Bireylerin önemli bir kısmının vergisel düzenlemelerden kaçınmak ve/veya kaçmak için tasarruflarını yastık altına götürdüğünü ve alışverişlerinin bir bölümünü bu yastık altındaki varlıklarla yaptığını gözlemliyoruz.

Gördüğünüz üzere konu oldukça çetrefilli. Ancak atılması gereken iki temel adım var. İlki faiz hassasiyeti olan bireyleri ikna edecek şekilde dizayn edilmiş yeni bir katılım bankacılığı anlayışı. İkincisi ise vergi mekanizmasının daha adil hale getirilerek dolaylı vergiler yerine doğrudan vergilerin ön planda olduğu bir vergi sisteminin inşa edilmesi.