Asıl kriz yönetimi şimdi başlıyor

“Kriz yönetimi konusunda asıl beceri ve irade bu süreçten sonra gösterilebilecek” cümlesi, önümüzdeki dönem oluşacak gelişmelerin özünü oluşturacak. Neden bu kadar emin olduğumu aktarmaya çalışayım.

Biliyorsunuz kriz başlayınca hemen hemen aynı etkileri ortak yaşayan ülkeler, aynı reaksiyonu gösterdiler. Sonuçta sorun aynı, çözüm ortaktı. Bu konuda zaman zaman, çok ciddi bir işbirliği içinde ortak hareket etme imkânı da kullanıldı.

Piyasalara para enjekte edilmesi, MB''ları arasında Dolar swap''ı yapılması, kurtarma paketleri, kurtarılan şirketler, bankalar, birçok ülkenin ortak politikasıydı. Bunun yanında Keynesyen; tüketimi arttırıcı, talebi canlandırıcı politikalar uygulandı. Azalan talebin oluşturduğu anti enflasyonist süreç, faizleri hızla aşağı çekti, bunlar kriz süresince yaşanan gelişmelerdi.

Yukarıda saydığımız gelişmelerin, bankacılık hariç, geri kalanının bizim içinde geçerli olduğunu söylemeye gerek yok sanırım. Dünya ekonomisine uyum sağlamamış veya sağlayamamış ülkeler bir yana, tüm gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler bu süreci yaşadı. Yukarıda sayılan müdahalelerin ve yaklaşımların yapılması için dâhi olmaya veya alternatif politikalar üretmeye gerek yoktu.

Oysa artık durum gittikçe farklılaşıyor. Ülkelerin talep, üretim, finans piyasaları, konut verileri rakamları, büyüme rakamları farklılıklar göstermeye ve ayrışmaya başlıyor. Dolayısıyla artık ortak hareket etme ve ortak sorun çözme sansı neredeyse kalmadı. Şimdi ekonomi yönetimlerinin ve merkez bankalarının, gerçekten kriz sürecini yönetip yönetmeyeceğini göreceğimiz sürece yaklaştık.

Ortada dolaşan aşırı likiditeyi nasıl sterilize edecekler, artan taleple oluşması muhtemel enflasyon artışı karşısında nasıl bir para ve faiz politikası izleyecekler. Bizim gibi dış finansman ihtiyacı olan ülkelerin politikaları ne olacak.

Krizde herkesin net olarak gördüğü, düşen enflasyon ve faiz oranları süreci, belirsiz bir artırım sürecine girerse, alternatif yatırım araçları nasıl bir değerlemeye tabi olacak. Bunların hepsinin yaşanacağı sürece çok fazla kalmadı.

İçeriye dönüp baktığımız zaman TCMB faiz indirim sınırına yaklaştı hatta aştı bile denilebilir. Çok kısa vade için belli bir marjı olsa da, esneme payı fazla kalmadığı için, başka ülkelerin olası faiz hamlelerine anında yanıt verme zaruretinde kalacak. Bu tür bir gelişme piyasaların yavaş yavaş denge bulması yerine döviz, faiz ve borsanın daha hızlı tepki vermesine yol açabilir.

Kriz içinde MB''sının yaptıkları elbette göz ardı edilemez. Öncesi ile kıyaslandığında, krizin yoğun döneminde gerçekten başarılı bir süreç geçirdi. Ama asıl kriz yönetimi şimdi başlıyor. Dolayısıyla Roubini''nin çift dip beklentisinin her ülke için aynı oranda gerçekleşip gerçekleşmeyeceği yapılacak farklı politikaların hayata geçirilmesi başarısına bağlı.