12 Eylül ve 24 Ocak-Darbeler ve Ekonomi

12 Eylül. On dokuzuncu sene-i devriyesini Pazar günü idrak ettiğimiz bu unutulmaz gün, bu sene hararetli bir tartışmanın ortasında buluverdi kendisini. Yargıtay Başkanı Sami Selçuk''un 80 Anayasası''nın meşruiyetini de sorguladığı konuşmasının hemen akabinde 12 Eylül''le yeniden müşerref olunca, bu tartışmalı tarih nedense farklı algılandı bu yıl.

Tartışmaların yirmi sene sonra hâlâ sürüyor olması, 12 Eylül''ü ve 80 Anayasası''nı milletçe yargılayamamış olmaktan kaynaklanıyor şüphesiz. Bazılarınca 1980 öncesinin siyasi anarşi ve iktisadi tıkanıklık döneminden kurtuluşumuzun simgesi olan bu tarih, Türk siyasi ve iktisadi hayatı düzgün tahlil edilemediği için ne yazık ki bugün dahi etkisini sürdürüyor. Uluslararası konjonktür ve iktisadi ilişkilerin değişen şartlarına Türkiye''nin siyasal rejiminin tepkisi, belli aralıklarla yaşanan 12 Eylülvari kırılmalarla baş gösterdiğinden, 12 Eylül ve halefi 28 Şubat''ın dinamikleri ülkemiz için hâlâ geçer akçe. Anarşi, geçmişte 12 Eylül için ne kadar ucuz bir mazeretse, bugün de 28 Şubat için irtica o kadar sığ bir gerekçeden ibaret. Her darbe, içten ve dıştan esen değişim rüzgarları karşısında Türk siyasal sisteminin temel gayelerine ve güç mahfillerine zarar vermeden icra edilmeye çalışılan bir toplum mühendisliği teşebbüsüdür. Türkiye''de darbeler, taşları mümkün olduğunca yerinden oynatmadan değişimi içselleştirme girişimleridir.

Darbelerin bu yönü, en çok ekonomik dönüşümleri izlediğiniz zaman göze batıyor. Sözgelimi, 1970''lerin başında ve sonunda patlak veren petrol şoklarının hızlandırdığı ekonomik dönüşümün Türkiye''deki karşılığı olan 24 Ocak kararları, Türkiye''nin siyasal sisteminin temel taşlarını oynatacak nitelikteydi. Bu kararlar, uluslararası konjonktürde liberalizme geçildiği bir dönemde alınmıştı ve dahası rejimin o güne kadar öngördüğü siyasi ve iktisadi yapılanma paradigmasının terk edilmesini gerektiriyordu. O güne kadar mevcut statüden şöyle ya da böyle çıkar sağlayanlar için aı bir tecrübe yaşanacağı açıktı. Bununla birlikte liberalleşme ve beraberinde dayatılan yapısal değişim programları, ciddi sosyal kırılmaları da yaşatacağı için kolay uygulama sahası bulmakta zorlanıyordu. Türkiye gibi, demokratik geleneği, yeri ve zamanı gelince bir çırpıda terk edilebilen ülkelerde 24 Ocak benzeri kararlar, askeri darbeler eşliğinde uygulanmaya konulmuştu. Türkiye''de de böyle yapıldı. 12 Eylül İhtilali ile birlikte 24 Ocak kararlarının uygulanabileceği ve sosyal kırılmalara dayanıklı bir siyasal geçiş dönemi tesis edilmiş oldu. Ancak 12 Eylül aynı zamanda, Türkiye''nin 70''li yıllardaki ekonomik güç odaklarının acısız bir şekilde yeni düzene alışmalarına da yardım etti. Dahası, bir referandumla dikte ettirilen yeni anayasa ile liberalleşen iktisadi sistemin, Türkiye''nin siyasal rejimine zarar vermesinin önüne geçilmiş oldu. 1980 Anayasası, liberalleşen ekonominin siyasal sistemden bağımsız bir şekilde çalışmasını temin eden en etkili garantör oldu.

12 Eylül''ü düzgün bir şekilde tahlil edememiş bir millet olarak haliyle 28 Şubat''a nasıl bakacağımızı da bilemiyoruz. Görüntüdeki şamar oğlanı olan irtica, geride yaşanan birçok değişim ve kavganın gürültüsünü gizliyor. Bir ipucu, 28 Şubat öncesi ve sonrası ekonomik gidişatı ve rant odaklarını izleyerek yakalanabilir şüphesiz. Ancak Türkiye''de ne büyük sermayeye endeksli olan özel üniversiteler ve medya, ne de birer kamu kuruluşu olan devlet üniversitelerinden bu zorlu görevi yüklenecek yürekli araştırmacılar çıkacağa benziyor.

Kendi tarihini yargılayamayan milletler, geleceğe ümitle bakamazlar. İki günde bir, bir şeyleri vesile kılıp milat ilan etmemiz ve beyaz bir sayfa açmaya kalkışmamız da bu yüzden.