Görmeyen göze Dağıstan"ı soksan az

Yerküre sarsıntıyla sallandığı, toprak ağırlıklarını dışarıya çıkardığı, insan, "Buna da ne oluyor?" dediği vakit. İşte o gün yer, Rabbinin ona vahiy etmesiyle bütün haberlerini anlatır. O gün insanlar amellerini görmek için darmadağınık bir halde geri dönerler. Kim zerre miktarı bir hayır yapmışsa, onu görür. Kim de zerre miktarı şer işlemişse onu görür. (Zelzele: 1-8) Bugünlerde gazetelerindeki köşelerinden Vehhabi gerilla başı Şamil Basayev''e veryansın ederek bu vesileyle İslamcılığın militarist ruhundan dem vuran kalemşorlar, bundan çok değil yirmi beş - otuz sene öncesinin tabanca kabzasına alışmış elleriyle duvarlara Che Guevera''nın ismini döşerken bir yandan da militarizmin uygun adım yürüyüşünü alkışladıklarını hatırlayamıyorlar ne yazık ki. Küba''daki devrim hareketini tamamladıktan sonra Bolivya''da dağa çıkan Che''nin, bugünün burnu küpeli züppe zamane çocuklarının tişörtlerini süsleyerek "devrim şehidi" olarak yâdedilmesi değil mi, militarist ruhları hortlatan? Türk basınının bu güzide tiplerinin Cezayir, Çeçenistan ve Dağıstan''daki gelişmelere karşı takındığı bu aşırı hassas tavrı, bilinçaltında kalmış iktidarsızlık kompleksinin sebep olduğu bir yalakalıkla, bükemedikleri eli öpme gayretkeşliğine yoruyoruz.

Şamil Basayev, 1991''de parlamentoyu basmak için gelen tankların önünde durmuş birisi. Bu meyanda her türlü baskıcı rejime karşı ciddi bir alerjisi olan özgürlük hastası bir savaşçı. Rusya''daki pekçok Müslüman gibi İslam geleneğine sonradan ve oldukça hararetle bağlanmış, bilgisiyle değil, inancıyla yaşayan biri. İçindeki ateşin, onu Çeçenistan''dan sonra Dağıstan''a sürüklediği aşikar. Ancak Rus kaynaklarına göre topu topu 10 köyü kontrolleri altında tutan 1500 militanın, bir anda bütün dünyanın meselesi oluvermesi, sizce Şamil Basayev''in mahareti olabilir mi?

Kafkasya bugün kaynayan bir kazan. Çeçenistan''ın Rusya ile yaptığı gergin ateşkes, bir müddettir o bölgeden uluslararası kamuoyuna haber akışını azaltmışsa da, esasında Çeçenistan''ın ne Çeçenler''in istediği gibi bağımsız bir devlet, ne de Ruslar''ın direttikleri gibi Rusya Federasyonu''nun bir parçası olamaması, bölgedeki başıbozukluğu iyice alevlendirmiş. Zaten bir düzine millet ve yarım düzine inancın bir arada yaşamaya mahkum olduğu bölgede, Rusya''nın varlığı ile yokluğu arasında hiçbir farkın olmaması, bölgeyi bir alev topuna çevirecek bir hararet kazanmış. Moskova''da gününün önemli bir kısmını hastane odalarında geçiren dengesiz bir Yeltsin''in, dahili politikayı yolunmuş bir kaza çevirmiş olmasının da, bölge istikrarına hiçbir yan tesirinin bulunmadığını söylemek doğrusu hakikatin hilafı olacaktır. Beş parasız Rus ordusu, bugün askerini besleme hususunda Çeçenistan savaşının yaşandığı yıllardan daha acizdir. Rusya o günlerden beridir, bırakınız federasyonlar arası güvenliği, iç asayişi sağlayabilecek organize bir kolluk gücünden bile mahrumdur. Bu iktidarsızlığa bir de siyasi basiretsizlik ve geçmişten kalma zorbaca alışkanlıklar eklenince, Kafkasya''nın Asya ile Avrupa kıtalarını birbirinden koparacak bir patlamaya şahit olması an meselesi olarak gözüküyor. Bugün Çeçenistan''ın önemli bir kısmı anarşi ile yönetiliyorsa, bunun sorumlusu Çeçenistan meselesini bir türlü halletmeye niyeti olmayan uluslararası güçlerdir.

Kafkasya üzerindeki hesapları görmek için iyi bir komplo teorisyeni olmaya gerek yok. Bölgenin tabii ve başta petrol olmak üzere yeraltı zenginliğinin bazılarının iştahını kabarttığı, gün gibi aşikar. Angola, Azerbaycan, Kazakistan, Libya, Irak, İran ve Venezuela gibi tabii kaynak rezervleriyle meşhur olmuş ülkelere bakınca, bazılarının bu iştahının nelere malolduğu çok iyi anlaşılıyor. Bu senaryoyu, varlığını unutmamak kaydıyla şimdilik bir kenara koyuyoruz.

Bizi asıl ilgilendiren şey, garip bir tesadüften ibaret. Çeçenistan savaşının ortaları. Rus askerleri Grozni''de büyük bir bozguna uğramışlar. Buna rağmen sivil halk üzerinde bir dehşet saltanatı kurulmuş. Ruslar, 40 bin Çeçen''in ölümünden, 300 bininin evsiz kalmasından ve iki bin Çeçen tutuklunun da KGB nezareti altındayken kaybından sorumlu tutuluyor. Dünya kamuoyu büyük bir infial içinde. Ancak Bosna ve Kosova''da gerçekleşen askeri tepki burada hissedilmiyor bile. Mr. Clinton, olayın Rusya''nın içişleri olduğunu ileri sürerek omuzlarını silkiyor. Aynı Clinton, savaşın ortasında meslektaşı ve kadim dostu Yeltsin''e IMF''den 10,2 milyar dolarlık bir paket de ayarlıyor. Bu paketin en ilginç yönü, başarısızlığa uğrayacağı biline biline Rusya''ya verilmiş olması. Nitekim IMF destekli hibenin yarısı, hemen ilk ayda Çeçenistan savaşının finansmanına gidiyor ve kısa bir süre sonra Rusya, dünyanın en zengin ülkelerin kulübü olan G-7''ye üye kabul ediliyor.

Yıl 1999. Rusya ekonomisi gerçekten çökmüştür artık. Ülkenin başında aklı yerinde bir adam yoktur. Enflasyon ve yokluk, arkalarında sefalet bırakarak ülke sokaklarında elele gezmekte, Rusya uzun zamandır IMF''nin kapısında yatıp kalkmaktadır. Sevindirici haber Temmuz''da gelir: IMF Rusya''ya toplam 4,5 milyar dolarlık ve 17 ayı kapsayan bir stand-by teminatı vermiştir. Kötü haber arkadan gelir: Dağıstan savaşın eşiğindedir.

2000''in ilk yirmi yılında, Türkiye''nin Güney''inde olduğu kadar Kuzey''inde de ciddi değişimlerin yaşanacağı kesin. Ne yazık ki bizim eski delifişeklerimiz, bölgeye bu şerbeti verenlerle değil de, Vehhabi ayrılıkçı militanlarla uğraşıyor. O değişimden Türkiye''nin nasiplenmeyeceği kimin malumu ki?