Kayıtdışı ile mücadele aceleye gelmez

Kayıtdışılık, Türkiye''nin eskiden beri yaşadığı en ciddi yapısal gerçeklerinden biri. Yüksek enflasyonun hâkim olduğu, ekonominin hızla büyüyüp, aynı hızla soğuduğu bir ortamda kayıtdışı gerçeği, aslında ekonomiyi ayakta tutan başlıca tamponlardan biri olarak, kanaatimizce önemli bir görev icra etmiştir.

Şüphesiz ki, geçmişte yaşanan iktisadi sorunların temelinde de kayıtdışılığın olduğu, kayıtdışılık sebebiyle kamu kesiminde ve dolayısıyla diğer kesimlerde de ciddi bozuklukların baş gösterdiği iddia edilebilir. Kamu kesimindeki bozulmanın enflasyona, enflasyonun da sağlıksız bir büyüme - yavaşlama döngüsüne sebep olduğu yönünde önemli bulgular mevcut. Ancak yumurta - tavuk ikilemine benzeyen bir şekilde gelişecek böyle bir tartışma, kamu kesimindeki bozulmanın diğer gerekçelerine yeterince atıfta bulunmuyor. Ve her halükarda böyle bir ortamda kayıtdışılığın iktisadi birimler için önemli bir alternatif yaşam şansı tanımış olduğunu da inkâr edemeyiz.

Yine de bugün gelinen noktada, kayıtdışılık gerçeği kendini daha ziyade bir sorun kaynağı olarak gösteriyor. Zira istikrarsız bir ortamda sağlıksız dahi olsa ayakta kalabilmenin başlıca yöntemi olan kayıtdışılık, istikrar ortamında iktisadi birimlerin hakkıyla bu istikrardan faydalanma imkânlarını azaltıyor. Kayıtdışılığın hâkim olduğu bir şirketin profesyonelleşmesi, etkin bir kaynak kullanımı tesis edebilmesi, uygun şartlarda finansman kaynaklarına ulaşabilmesi ve büyümesi pek mümkün gözükmüyor. İstikrar ortamında kayıtdışılık rekabet üstünlüğü sağlamıyor, bilakis ciddi bir maliyet unsuru olarak kendini gösteriyor. Maalesef kayıtdışılığın engel olduğu gelişmeleri temin edemeyen şirketlerin gelecekte hayatlarını idame ettirme şansları da pek bulunmuyor.

Kayıtdışı hem kamu kesimi, hem de reel kesim için bu kadar sorunlu olmuşken, bu konuda her iki kesimin de ciddi adımlar atması beklenir. Ama ne yazık ki, her iki kesim de diğerinden adım atmasını bekliyor. Jest niyetine atılan adımlar, devede kulak niteliğinde olduğu için, diğerinin makul bir karşılık vermesine yetmiyor, ama karşılık gelmemesini adımı atan taraf, daha fazla adım atmamak için bir mazeret olarak sunabiliyor. Sözgelimi kurumlar vergisi oranının ve özellikle bazı ürünlerde KDV oranının aşağı çekilmiş olmasına rağmen, ne kurumlar vergisi, ne de söz konusu ürünlerden elde edilen KDV gelirlerinin artmamış olması, Maliye Bakanlığı''nın bundan sonra adım atma konusundaki iştahını büyük ölçüde kapatmış durumda.

Kanaatimizce Bakanlık bu konuda biraz aceleci bir beklenti içerisinde. Vergi oranlarındaki düşüşün şirketler arasında bir rekabet unsuru olması zaman alacaktır. Kaldı ki, süreç yeni işlemleri kapsayacağından ve kayıtdışılık şirketlerde geçmişte ciddi bir bilânço enkazı bıraktığından dönüşüm zaman alacaktır. Bu bakımdan, vergi oranlarındaki düşüş sebebiyle oluşan vergi geliri kaybının artan kayıtlı işlemler sebebiyle vergi geliri artışına telafi edilmesi hemen olacak bir şey değildir.

Kamudan karamsar olmamasını bekliyoruz. Zira bu karamsarlık, şimdilerde SSK primlerinin % 5 aşağı çekilmesi tartışmalarına da yansıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Çelik, söz konusu indirimin kuruma maliyetinin 4 milyar YTL olacağını ifade etmiş. Buna karşılık, ANKA Bülteninde dün çıkan analize göre 1,5 milyon kayıtdışı çalışan işçinin asgari ücretten kayıtiçine alınmasıyla bu zararın karşılanacağı öngörülmüş.

Yüzde 5''lik indirimin kayıtiçine girişi ne ölçüde teşvik edeceğini öngörmek şimdiden mümkün değil. Ama sosyal güvenlik sisteminin özellikle sağlık alanında yaygınlaşması ve etkinleştirilmesi ile birleşince, bu indirimin kayıtiçine geçişi teşvik edeceği tahmin edilebilir. Ama kayıpların, kısa sürede telafi edilmesi kolay olmayacaktır. İşte bu yüzden aşırı iyimser bir beklentiye girmeden, orta vadede böyle bir maliyet taşındığı bilinerek, yine de bu indirime gidilmesi gerekmektedir. Zira aynen vergi oranlarındaki indirimler gibi, bu indirim de reel kesimin yeni şartlar karşısında kendini yeniden yapılandırması için önemli bir fırsat, bir mühlet verecektir.

Reel sektör kazanırsa, devlet de kazanır. Bunun kısa vadede maliyeti olsa bile.