"Stand-by" ne işe yaramayacak?

IMF görüşmeleri ve 2000 yılı bütçesinin hazırlık çalışmaları sayesinde Türkiye, depremle inkıtaya uğrayan iktisadi istikrar koşuşturmacalarına yeniden başlamış bulunuyor. Bu vesile ile ekonomi politikaları etrafında sil baştan aynı tartışmaların yeniden alevlendiğini müşahede etmekteyiz. Türkiye''de hemen hemen herkes bir türlü kıramadığı belli kalıplarla düşünmeye alışmış olduğundan, maalesef bu tartışmalar da polemik üretmekten öteye geçemiyor.

Bir tarafta enflasyonla mücadeleyi, Türkiye''nin kurtuluşu için yegane reçete sayanlar, diğer tarafta Asya ve Rusya krizi sürecinde enflasyonu dizgin altına alma gayretlerini, büyümeyi durdurduğu için yerenler. Bir yanda kötü gidişatın tüm sorumluluğunu faiz batağına yoranlar, öte yanda para piyasalarının mevcut durumunu yabancı sermaye için ideal bulanlar. Bir köşede devalüasyon isteyenler, bir diğer köşede değerli bir Türk Lirasının hem maliyet enflasyonunu düşüreceğini, hem de artan dış açığın kısa vadeli yabancı sermaye yatırımları ile kapatılabileceğini savunanlar.

Perşembe günü Sabah gazetesindeki köşesinde Asaf Savaş Akat hoca, IMF ile varılacak bir stand-by anlaşmasının ekonomiyi nasıl düzelteceğini anlatmış. Buna göre IMF, Türkiye''den TL''yi değerli tutmasını, buna karşılık bütçe açığını azaltmasını istiyormuş. Enflasyonu ve faizleri düşürmenin yegane çözümü buymuş. Oysa hükümet, mevcut ekonomik daralmayı bahane ederek bu politika teklifine karşı ayak diretiyormuş.

Kabul etmek gerekir ki, enflasyon Türkiye''nin üzerine çökmüş en kötü kâbuslardan birisi. Enflasyon, fiyatların bir sinyal olarak görev yapma özelliğini bozduğu için, ekonomik adaletsizliğin en temel göstergesi sayılıyor. Türkiye''de yaşanan bu adaletsizliğin temelinde hantal bir kamu mekanizmasının dünya üzerindeki en kötü işleyişlerinden biri yatmakta. Bugün Türkiye''de önemli bir kayıtdışı ekonominin varlığından bahsediliyorsa bu, kötü idare karşısında özel sektörün takındığı tabii tavrından kaynaklanıyor. Böyle bir ortamda hükümetin bütçe açığını kapatması için gereken şartların oluşturulmasından bahsedilemez. Daralan bir ekonomide hükümet, gelirlerini arttıramaz, zira büyük oranlara varan vergi kaçağını önlemek iyice imkansızlaşmıştır. Diğer yandan harcamaları kısmak, pratik anlamda uygulanabilir bir politika olarak bir türlü hayata geçirilemez. Bu durumda, bütçe açığı kapanmaz ve hükümet, eğer para basmayacaksa, yeniden borçlanmak zorunda kalır. Böylece fasit daireyi kırmak mümkün olmaz.

Şu bir gerçek ki, Türkiye''de enflasyonun da, faizlerin de sorumlusu mevcut kamu yönetimidir. Haliyle Türkiye için iyi bir iktisadi politikanın temel hedefi ne enflasyon, ne faizler, ne de kurlar olmalıdır. Kamu yönetimini temelinden ele alan köklü bir yapılanma programına sahip olmayan hiçbir iktisat politikası, Türkiye için deva olamayacaktır.

Ne yazık ki, kamu yönetiminin sil baştan düzenlenmesi için tek başına siyasi irade de yeterli olmamaktadır. Taner döneminde enflasyonla mücadele için atılan adımların, kamu ile özel sektör arasındaki senkronizasyon eksikliği yüzünden Türkiye ekonomisini nasıl boşu boşuna harcadığına şahit olduk. Geniş tabanlı bir toplumsal mutabakatı tesis etmeden, ne kayıtdışını kontrol altına alabilecek vergi kanunlarını çıkarmak, ne de kamu harcamalarını kısacak sosyal güvenlik reformlarını yapmak mümkündür. Toplumsal mutabakatı, "vatandaşını tehdit olarak gören bir devlet anlayışı"nın sağlayabileceğini ummak ise boş bir hayaldir.

Ekonomi, "laik" değildir. Ekonominin, siyasi ve toplumsal vakıalardan bağımsız, tamamen para üzerine kurulmuş bir düzenek olmadığının artık farkına varmak gerek. Anadolu insanı gerçeğinden uzak İkitelli odalarından bu durumu fark etmek oldukça zor olsa bile.