Toplumsal mutabakat böyle mi sağlanır?

AnaSol-M koalisyonu güvenoyu aldı ve hükümet programını muhalefetsiz kalan meclisten kolayca geçirdi. Böylece son dönemlerin parlamento desteği en güçlü hükümetlerinden biri işbaşı yapmış oldu. Bu hükümet, kendinden öncekilerin sahip olduğu bir mazerete sahip değil bu yüzden.

Ne yüzüncü gününde, ne de hitamında suçlayabilecek parlamento aritmetiğini. Meclis içi siyasi manevraların nasıl elini kolunu bağladığından dem vuramayacak öncekiler gibi. Üstelik bu hükümet bugüne kadar oluşturulmuş en geniş tabanlı koalisyon sayılabilir. Adında sol kelimesini hâlâ barındıran bir parti ile solcuların aşırı sağ olarak niteledikleri ikinci bir parti, merkezin artık ne tarafında olduğu belli olmayan en küçük partinin şemsiyesi altında mutabakat sağladı. 1994''ten bu yana telaffuz edilen toplumsal mutabakatı bu hükümet kuramazsa, artık kimse kuramaz herhalde.

Toplumsal mutabakat, iktisadi bir uçurumun eşiğine gelmiş olan ülkemiz için bundan önce de defalarca reçete ile salık verilmişti. Buna göre ekonomiyi yönlendiren odaklar bir araya gelip biraz daha kemer sıkma hususunda anlaşırlarsa, ekonomi rayına oturacak, enflasyon ve faizler düşecek, piyasalar yaşadıkları durgunluktan kurtulacaktı. Bu model zaman zaman uygulanmış ve devam ettirildiği yerlerde başarılı da olmuştu. İsrail, bunun bize en yakın örneğiydi.

AnaSol-D de bu formülü denemeye kalkışmıştı hatırlanacağı gibi. TOBB, TİSK, TESK, DİSK ve Türk-İş''i bir araya getirmiş ve o zamanlar oldukça dikkat çeken beşli sivil inisiyatif tesis edilmişti. Büyük alkış toplayan girişim, hükümetin enflasyonu yenme politikasına güya işadamlarından ve işçi temsilcilerinden destek sağlayacaktı. Ne var ki, her açıklanan enflasyon oranlarıyla birlikte özel sektörün yamuk yaptığı görüldü hükümete. Neticede enflasyon, bütün dünyanın Keynesyen modellerden bahsettiği böyle bir kriz ortamında, ancak ekonominin soğutulmasıyla düşürülebildi. Ancak canavar bu düşüşe sadece iki ay tahammül etti. Bugün dizginler yine canavarın elinde.

O zamanlar toplumsal mutabakatı sağlamaya yönelik olan bu gelişmenin daha ilk günden kadük kaldığını ve ölü doğmaya mahkum olduğunu belirtmiştik. Zira toplumsal mutabakat, mesela bir Hak-İş''i dışlayarak sağlanamıyor ne yazık ki.

Dışarıda bırakılan, Hak-İş üyesi işçiler değil sadece. Beşli insiyatifin Odalar Birliği kanadı, üyeleri adına karar verme güç ve salahiyetine sahip değil. Keza bugün özel sektörün büyük oyuncularının toplandığı diğer dernek, oda ve sendikalar, ancak üç beş üyesine laf geçirebiliyor. Ne İstanbul tüccarı İTO''yu, ne esnaf ve sanatkarlar TESK''i, ne de sanayi sitelerindeki on binlerce küçük işveren TİSK''i kaale alıyor.

Esasında bu tür kuruluşlar, hükümet nezdinde üyelerini temsil eder, üyeleri nezdinde hükümeti değil. Bizde toplumsal mutabakat olarak anlaşılan şey, herkesi susturmayı becerebilmek sanılıyor. Suni bahanelerle gerginlikler oluşturup, milleti beceriksiz iktisat politikalarına karşı tepkisiz kılmada üstümüze yok.

Toplumsal mutabakatı sağlamanın yolu, halka inmekten geçer. İnsanlar mutabakata yasaklarla değil, kucaklayıcı sosyal politikalarla davet edilir. Geçen bir dostum, büyük bir holdingin sigorta şirketinden primlerinin, faizsiz bir bankanın iştirakçisi bir diğer sigorta şirketinin primlerinin iki katına yakın olduğunu işitince şaşırıyor ve sebebini soruyor. Aldığı cevap iktisadi falan değil: "Onlar takunyacı."

Bu cevap toplumun bugün içine sokulduğu girdabı açıklaması bakımından oldukça vahim.

Toplumsal mutabakat, bu fay hatlarının tamirinden geçerdi. Ne yazık ki yeni hükümet, bu açıdan bekleneni en azından programı bazında veremedi. Eğer bu hükümetin kafasında da kendinden önce tecrübe edilmiş olan mutabakat formülü varsa, buyursun kafalayabilirse, işe önce kendisini bu kadar destekleyen medya patronlarından başlasın.