Ekonomide toplumsal karlılık

Pazar mekanizmasının kusursuz işlediği ekonomilerde, ülkelerin ellerindeki kaynaklar, değişik sektörler arasında en uygun biçimde dağıtılır. Bu süreç, kaynakların en verimli biçimde değerlendirilmesi anlamına gelir. Bunun için de, ekonomik faaliyetlerde, eksiksiz rekabet şartlarının gerçekleşmesi gerekir. Ancak sağlıklı ekonomilerde bile, tam rekabet şartlarının gerçekleşmesi mümkün değildir.

Kusursuz rekabet sağlanamadığı için, ekonomik karlılıkla toplumsal karlılık hiçbir zaman birbirine eşit olmaz. Ekonomik karlılığın yüksek olması, toplumsal karlılığın da, yüksek olmasının bir güvencesi değildir. Amerika''daki finansal krizde açıkca görüldüğü gibi, finans kuruluşlarının ekonomik karlılıklarının büyüklüğü aynı oranda toplumsal karlılıklarının yüksek olması bir yana, toplumda büyük zararlara da yol açabilir.

Hafta sonunda, Prof. Dr. Ahmet Tabakoğlu, Prof. Dr. Nihat Erdoğmuş, Prof. Dr. Abdülaziz Bayındır, Dr. Ömer Bolat ve İGİAD yöneticileri Şükrü Alkan, Hüseyin Akkuş, Halim Özdemir, Hamit Yıldırım, Ömer Karaoğlu ile Batı''daki finansal krizin Türk ve İslam dünyasındaki ekonomik ve toplumsal yansımalarını tartıştık. Kuruluşların ekonomik faaliyetlerinin, toplamsal ve kültürel etkilerini ve etik boyutlarını konuştuk.

İşletmelerin kendilerine sağladıkları gelir ve giderler, finansal tablolarında ayrıntılı bir biçimde yer alırlar. Ancak onlar, toplumun gelir ve giderlerinde yol açtıkları değişmeleri, hiç hesaba katmadıkları gibi, bir sorumluluk da taşımazlar. Sözgelimi alkollü içki benzeri pek çok ürünün, trafik kazaları gibi, topluma yüklediği büyük zararların, üretici işletmeler tarafından paylaşılması sözkonusu değildir.

İşletmelerin Batı''da toplum üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini vurgulayan iktisatçıların başında Alfred Marshal gelir. O “Ekonominin ilkeleri” isimli kitabında bu sorunu ele almıştır. Dışsal etkilerin başında, toplum, işletmeler ve kişilere verdiği olumsuzluklar gelir. Zararların, hesaplanması, gerektiğinde ödenmesi ekonomik olduğu kadar toplumsal ve ahlaki bir sorumluluktur.

“Ticari ve Sosyal Açıdan Proje Değerlendirme Yöntemleri” kitabımızda toplumsal karlılık sorunu ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ekonomide bir ürün yada hizmetin üretimi, işletme açısından çok karlı olurken, toplum açısından çok zararlı olabilir. Öte yandan, toplum açısından çok kar lı olan bir üretim konusu, işletmelere hiç çekici gelmeyebilir.

Yirmibirinci yüzyıl bilgi yüzyılından önce etik yüzyılı olacaktır.

Etik değerlerin unutulduğu bir toplumda, ekonomik değerler yıkıcı bir işlev yüklenirler.

Ekonomide ticari karlılıktan önce, toplumsal karlılık gelmelidir.

Toplumsal karlılık, ekonomik karlılığın temel taşıdır.

Topluma zararına sağlanan kar, kar değildir.