Ekonomiyi yıkmadan yönetmek

Harvard iktisatçısı Prof. Dr. John Kenneth Galbraith, teknotratların ele geçirdikleri sarsılmaz iktidarlarının kaynağında, bilimsel bilgi tekelinin olduğunu gözlemler. Ekonominin, birbiriyle iletişim ve etkileşim içinde olan karmaşık yapısıyla, iktisatçılar da, mühendisler gibi, bir bilgi tekeli oluşturdular. Borsa endeksleri ve döviz kurlarının sürekli değiştiği bir dünyada, tasarrufları değerlendirmedeki yatırım araçlarının her biri, ayrı bir uzmanlık konusu olmuştur.

*

Sağlıktan eğitime, her alanda olduğu gibi, ekonomi alanı da, yalnızca uzmanlara bırakılmayacak kadar önemlidir. Devletlerin ekonomik alana ilişkin kararları, toplumun bütün kesimlerinde köklü dönüşümlere ve haksız kazançlara yol açarlar. Bunun için, yönetenleri ve yönetilenleriyle, kamu, özel ve gönüllü kuruluşların, stratejik kararlara katılımı, ekonomik yapı ve kültürel dokunun güçlenmesinde, hayati önem taşır.

*

Yıldan yıla daha karmaşık bir yapı kazanan ekonominin yönetilmesi, kaynakların dağıtılması ve yatırımların değerlendirilmesi için, herşeyden önce, zamanla değerini yitirmeyen, sağlam bir paraya ihtiyaç vardır. Çünkü para yalnızca ticareti kolaylaştıran bir değişim aracı değil, aynı zamanda, bir değer biriktirme ve zenginlik kaynağıdır. Parasının değerini koruyamayan toplumlar, ekonomik, siyasal ve kültürel alanlar arasındaki uyum ve dengeyi koruyamazlar.

*

Gresham ilkesinde, “pazarda değerleri birbirinden ayrı iki para olursa, sağlam paranın çürük parayı pazardan kovacağı” vurgulanır. Aynı görüşleri Gazali kitaplarında ayrıntılı olarak anlatmıştır. Benzer şekilde, toplumda sağlam insanların çoğunluğu yitirmesi, ekonomiden politikaya, her alanda haksızlıkların çoğalmasına yol açar. Çünkü açgözlü insanlar, tokgözlü insanları, hayatın her alanından uzaklaştırırlar. Bu yüzden, ekonominin yönetimi, hayatın yönetimidir. Ekonomi hayattır, hayat ekonomidir.

*

Dünyanın bütün ülkelerinde, sağlam insan ve sağlam parayla, ekonomi öyle yönetilmeli ki, herkesin temel ve zorunlu ihtiyaçları kolaylıkla karşılansın. Dünyanın kaynakları öyle dengeli bir biçimde dağıtılsın ve öyle sağlıklı bir biçimde değerlendirilsin ki, dünyada kimse aç, susuz, açıkta ve işsiz kalmasın. Ekonomik, siyasal ve kültürel hayat, toplumun bütün kesimlerinin katılımıyla, öyle verimlendirilsin ki, kimseye haksızlık yapılmasın.

*

Dünyada herkes erdemli olur ve olumlulukların peşinden aslanlar gibi koşar, olumsuzluklardan da ceylanlar gibi kaçarsa, kimse yoksul düşmez. Bunun için de, felsefenin ustalarının söyledikleri gibi: “Yöneticilerin bilge, bilgelerin yönetici olması” yetmez. Yeni yüzyılda, hayatı bütün boyutlarıyla kavrayan bilge iktisatçılar, yönetici olmalıdırlar ki, ekonomik, siyasal ve kültürel yapı çökmesin.

*

İktisatçılar bütün bilim ve sanatları, bilgeliğin potasında eritmesini bilirlerse, bilge olurlar.

*

Ekonomi kadar haksız kazançlara yol açabilecek başka bir bilim yoktur.

*

Ekonomi çökerse, kimse ayakta kalamaz.