Yol milletin sultanlarının yoludur

Millet ile devlet birbirini tamamlayan bir bütünün iki ayrı yüzüdür. Milletsiz devlet, devletsiz millet olmaz. Ancak milleti millet, devleti devlet yapanlar aydınlardır. Akıl ile gönül arasındaki uyum ve düzenin güvencesi aydınların, bir gözü millet, bir gözü de devlet üzerindedir. Aydınları olmayan bir ülkenin, milleti sağlam ve devleti sürekli olmaz. Hem milletin, hem de devletin gücünün kaynağında, aydınların toplumda doğurduğu sinerjinin sınırsızlığı vardır.

Anadolu insanının tarihinde, millet ile devlet bütünleşmesinin, kusursuz bir biçimde gerçekleştiği yılların başında Fatih dönemi gelir. Akşeyh olarak bilinen, gönüllerin sultanı Akşemseddin milletin, iki kıta ve iki denizin sultanı Fatih de devletin görünen yüzleridir. Onlar Anadolu''da millet ve devletin iki eşsiz simgesi olmuşlardır. Akşeyh''in adının anıldığı yerde Fatih de anılır. Fatih''in konuşulduğu yerde Akşeyh de konuşulur.

Devlet, bitmez tükenmez düşünce ve eylem kaynağı milletin, yönetime yansıyan yüzüdür. En güçlü devlet, en az devlet olmayı bilen devlettir. Başarının kaynağı, tüketici olan devlet değil, üretici olan millettir. Milletin üretici gücü, kimsenin haksızlığa uğramadığı, herkesin hakkını aldığı adil devlet yönetimine dayanır. Bir toplumda adaleti sağlayanlar, devletin dışında olmaktan daha çok üstünde olmayı başaran gönül sultanlarıdır.

İstanbul''un İstanbul olmasında Fatih''in yanında yer alan Akşeyh Şam''da dünyaya gelmiş, Göynük''te dünyadan ayrılmıştır. O aklını devlete gönlünü millete vermiştir. Dostlarım Murat Yücetürk, Şaban Kızıldağ, Orhan Kaymak ve Ahmet Büyükgül ile birlikte, Akşeyh''in İstanbul''da değil de, Göynük''te olan, yalınlıkla yalnızlığın elele verdiği türbesini ziyaret ettik. Yunus ve Hacı Bayram gibi, Akşeyh de, Anadolu''nun kutup yıldızlarının başında gelir.

Anadolu''da millet ile devletin öncüleri, “sultan” ve “hünkar” gibi, aynı ortak unvanlarla anılırlar. Anadolu insanı, Akşeyh''siz Fatih''in gücünü, Fatih''siz Akşeyh''in etkisini yitireceğini bilir. Onların öncülüğünde, millet ve devletin düşünce ve eylem üretme gücü, Fatih''in döneminde olduğu gibi, olağanüstü, erişilmez sınırlara ulaşır. Akşeyh ile Fatih''in elele vermesi, Anadolu insanına hiç bilmediği dünyaların kapılarını açmıştır.

Anadolu insanının gözünde, milletin sultanları ile devletin sultanları arasında çok fark yoktur. Ancak gönül sultanlarının gücü, devletin değil, milletin sesi olmaktan kaynaklanır. Onlar, devletin her zaman millet için var olduğunun farkındadırlar. Akşeyh gibi, en güçlü ve en etkili dönemlerinde, İstanbul''da değil, Göynük''te yaşamasını bilirler. Onların gücü önemli olmaktan değil, değerli olmaktan kaynaklanır.

Yol devletin sultanlarının yolundan daha çok milletin sultanlarının yoludur.

Milletin sultanları millet için herşeyi isterler. Ancak kendileri için hiçbir şey istemezler.

Dünyada bilgelik kaybolsa, milletin sultanları onu yeniden bulurlar.

Bilgelik milletin sultanlarının yolunu izler.