Danıştay devreden çıkmamalı

Meclis büyük hızla çalışıyor. Bugün iki günlük aradan sonra, tahkim gene gündeme gelecek.

Esasında, tahkimle ilgili değişiklik, Anayasa''nın 125''inci maddesinin tadili ile ilgilidir.

Bu madde, imtiyaz sözleşmelerinde, milli veya milletlerarası tahkime gitme hakkını, İdare''ye tanımaktadır.

Sadece 125''inci madde değişikliği ile, tahkim meselesi çözüme kavuşturuluyordu.

Ama her nedense Anayasa''nın 155''inci maddesi de değiştirilmek suretiyle, imtiyaz sözleşmeleri üzerindeki Danıştay ön incelemesi kaldırılıyor.

Önce tahkimin, yani sözleşmeden doğacak ihtilâflarda hakeme gitme esasının benimsenmesinde, hangi amaç güdülüyor, buna bakalım.

Devletin imkânları sınırlı; gerekli alt yapı yatırımlarını gerçekleştirecek yeterli parası yok. O sebeble, yabancı şirketlerin ve yabancı sermayenin ülkemize gelmesi arzu ediliyor. Oysa yabancı yatırımcı, devletle arasında bir anlaşmazlık doğarsa, Türk yargı sistemine tutsak olmak istemiyor.

İki türlü yatırım var:

1) Yap: Yerli veya yabancı şirketler, yol, köprü, baraj, tünel inşa edip, parasını devletten alıyor. Burada, tahkim imkânı zaten mevcut. Bu sahadaki mukaveleler, imtiyaz sözleşmesi addedilmiyor. Dolayısıyla, ihtilâf halinde, önceden kararlaştırıldığı takdirde, hakeme gidilebiliyor.

2) Yap-İşlet-Devret: Anayasa Mahkemesi kararına göre, belirli bir kamu hizmetini gerçekleştiren ve bilahare bir süre için işletmesini de devralan bir yatırımcının, İdare ile imzaladığı mukavele, imtiyaz sözleşmesi niteliğindedir. İmtiyaz sözleşmelerinden doğan ihtilâflarda İdare Hukuku geçerlidir ve karar yetkisi Danıştay''a aittir.

Anayasa Mahkemesi''nin bu kararı sebebiyle, Yap-İşlet-Devret mukaveleleri doğrudan kamu hizmetine ilişkin imtiyaz mukavelesi ad''ediliyor, Danıştay''a gönderiliyor.

Danıştay, mukavelede "tahkim" şartı varsa, bu şartı siliyor.

Anayasa''nın 125''inci maddesi değişip, tahkim resmen tanındıktan sonra, artık 155''inci madde değişikliği ile Danıştay''ın ön incelemesinin kaldırılmasının bir anlamı kalmıyor. Zira, Yap-İşlet-Devret mukavelelerindeki tahkime artık Yüksek Yargı karşı çıkamaz. Anayasal bir imkânı ortadan kaldıramaz.

Öyleyse neden, 155''inci madde değişikliği ile Danıştay, devre dışı bırakılıyor?

"Tahkim yolunu açmak için" cevabı doğru bir cevap değil.

Danıştay''ın incelemesinden rahatsızlık duyanlar var.

155''inci madde değişikliği ile sadece "ön inceleme" bağlayıcı olmayan "görüş bildirir" hükmüne dönüşmüyor. Hükûmet, ancak arzu ettiği takdirde, sözleşmeleri tetkik için Danıştay''a gönderecek. İsterse, hiç göndermeyebilecek.

Demek bir yandan, sözleşmelerde doğacak ihtilâflarda hakeme gidilecek, bir yandan da, sözleşmede, kamu zararına bir hüküm olup olmadığı önceden bilinemeyecek.

Bu konuda çok çarpıcı bir örnek veriliyor. İzmit Körfez geçişi köprü mukavelesi, bir başka geçiş yönteminin ücretini, rekabeti engelleyecek biçimde belirlerse, "Köprü geçiş bedelinin % 80''ninden düşük bir fiyata izin verilemez" hükmünü mukaveleye koyarsa, Danıştay ön incelemesinde, bu hükmün çıkarılmasını ister. Böylece, sözgelimi araba vapuruyla geçiş, köprüye nazaran çok daha düşük bir ücretle gerçekleşebilir.

Danıştay''a gidilmediği takdirde, kamu yararı yerine, yatırımcının menfaatini koruyan ve rekabeti engelleyici düzenlemelerden nasıl haberdar olunacak?

Üstelik, Yap-İşlet-Devret sisteminde pay kapmak için medya sermayesinin heyecanla beklediği hatırlandığında, kim, kamu yararının takipçisi olacak, sorusu ister istemez hatıra geliyor.

Medya patronları, birbirinin ayağına basmayacak. Hatalar hiçbir zaman basına yansımayacak. Her şey kapalı kapılar ardında cereyan edecek.

İki yanlış yapılıyor:

Meclis''in, hiç değilse, bir teminat olarak Anayasa''nın 155''inci maddesini, muhafaza edeceğini umut ediyoruz.