Helsinki Senedi, tank ve demokrasi

Bir dünya devleti olduğumuzu anladık AGİT sayesinde. Öyle ya, Yılmaz-Çiller kavgası yerini Clinton-Yeltsin tartışmasına bırakmıştı. Konu da, sınırlarımızın dışına taşan bir mesele ile ilgili idi: Çeçenistan.

Clinton''ın taşı gediğine koymasına hayran olmamak mümkün değil.

"Çeçenistan, sivil halkı mağdur ediyorsa, bu Rusya''nın bir iç meselesi diyemezsiniz... Demokrasiyi savunmak üzere tankın üzerine çıktığınızda, bütün dünya, bunu Rusya''nın bir iç meselesi olarak mütalaa etmedi. İcap etseydi sizi korumak üzere her türlü teşebbüste bulunurduk."

Clinton''ın, tank olayını hatırlatması Yeltsin''i çok sinirlendirdi. İddiaya göre ABD Başkanı''na küfür bile etti: "Sukin Sin"

Ne zaman tank lafı açılsa, demokrasiyi hatırlarım. Sadece, Gobaçov''a karşı harekete geçenleri durdurmak üzere Yeltsin, tankın üzerine çıktığı için değil.

Başka bir sebep daha var. Türkiye''de demokrasinin ırzına, tankların, büyük caddelerde görünür hale gelmesiyle, geçilmiştir daima. Son olarak, Sincan''daki "ince ayar" ile de, demokrasimiz azıcık hamile bırakılmıştır.

Yeltsin, tankın üzerine çıkarak rejimi kurtarmıştı. Demirel''e 12 Eylül''de niçin Yeltsin gibi davranmadığı sorulduğunda "Ben Gorbaçov''dum; yani beni devirdiler. Siz,Yeltsin olmalıydınız" diye nasihat etmişti.

Ama sonra, 28 Şubat''ta Yeltsin olma fırsatı eline geçti. Buna rağmen, Sincan''da tankların "ince ayar" yapmasına seyirci kaldı.

Demirel, AGİT Zirvesi dolayısıyla, 1975''te imzaladığı Helsinki Nihai Senedi''ni hatırlıyor ve Yalçın Doğan''a aynen şunları söylüyor: "Helsinki Senedi''nin 7''nci maddesi temel hak ve özgürlüklerle ilgilidir. Daha sonra Kissinger bana bu maddeyi gösterdi ve ''Biz Sovyetler Birliği''ni bununla yıktık'' dedi."

Bugün, Helsinki Senedi''ni imzalayıp da görevde olan hiç kimse yok. Sadece Demirel, aşınmamış bir tarihî eser, asar-ı antika gibi, bugünlere intikâl etti. Clinton''ın Demirel''e ilgisi, biraz da, onun yıllardır işbaşında olmasından kaynaklanıyor.

İki tarihî eserden, biri olan Ecevit, ortalıklarda pek görünmedi ve Demirel''in, yetkilerini gasp etmesine sessizce göz yumdu.

Gerçi böyle bir zirveye Demirel yakıştı; doğrusu hiç aksamadı. Büyük ihtimalle, Ecevit''in sağlığı bu sürat koşusunu yürütmeye zaten elvermezdi. Şartlar, Demirel''i icranın iki başından en etkilisi konumuna getirdi.

Clinton, genç, yakışıklı, bilgili, hazır cevap. Ama, (4+4) sekiz seneyi tamamlayınca, 53 yaşında emekliye ayrılıyor.

Clinton''dan sonra en şanslı Cumhurbaşkanı adayının, George Bush''un oğlu George Bush olduğu belirtiliyor.

Babası ile aynı adı taşıyan Bush, "George Bush" (junior) diye anılıyor.

Zaten bu yüzden, gazeteci Haluk Şahin''in profesör arkadaşı, Süleyman Demirel''in Cumhurbaşkanı olduğunu kendisine söyleyenlere "oğlu mu?" veya "torunu mu?" anlamında "Demirel junior mu?" diye sormuş ya.

Ve "Hayır Demirel senior" cevabını almış.

Evet bizim senyor Demirel''imiz, nihayet 1975''te imzaladığı Helsinki Nihai Senedi''ni hatırladı.

Helsinki Nihai Senedi, temel hürriyetleri (düşünce, inanç ve din hürriyeti) teminat altına alıyor. "Bu senedi imzalayan ülkeler, cinsiyet, din, dil, ırk farkı gözetmeden, insan haklarına ve temel hürriyetlere saygılı davranacaklarını taahhüt eder. Bu çerçeve içinde, imzacı ülkeler, herkese, tek başına veyahut cemaat halinde, dinini ve inancını öğretme ve uygulama hakkını tanır"

Söz konusu senedin takibi amacıyla çeşitli tarihlerde bir dizi toplantı yapıldı: Madrid, Viyana ve Kopenhag toplantıları....

1989''da imzalanan Viyana Belgesi''nde ( 16.1 no''lu paragraf) Hem fertler, hem de cemaatler açısından, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel sahada, insan haklarının ve temel özgürlüklerin gerektirdiği şekilde, din veya inançların tanınması, uygulanması ve kullanılması hakları teyit edilmiştir.

1990''da imzalanan Kopenhag Belgesi''nde de (9.4 no''lu paragraf) Düşünce, inanç ve dini özgürlükler tanınmıştır. Bu hürriyetler, bireyin dinini veya inancını değiştirme, tek başına veya cemaat halinde bu inancı -ibadet, eğitim, uygulama biçiminde- dışa vurma hakkını da ihtiva eder.

Senet ve belgelerle, din hürriyetinin muhafaza edilmesi üzerinde durulurken, esas amaç azınlıkları korumaktı. Hiçkimsenin aklına, Türkiye''deki gibi, bir uygulama, devletin, çoğunluğu oluşturanların dinine baskı yapabileceği ihtimali gelmemişti.

Tunus''la birlikte Türkiye genel kurala bir istisna teşkil ediyor.

Türkiye, azınlıkların hakkını teminat altına alırken, 12 yaşından küçük Müslüman çocuklarına, din eğitimi verilmesini suç sayıyor. Bu yasak kış aylarında, 15 yaş sınırına kadar yükseliyor.

Helsinki Senedi ve sonraki belgeler, fertlere inançlarını serbestçe yaşama teminatını tanırken, müslüman genç kızlar başları örtülü olduğu için, üniversitelere gidemiyor.

Böyle bir baskı, Bulgaristan veyahut Yunanistan''daki müslüman hanımlara ve çocuklara uygulansa, kıyameti koparırdık. Dindar insanımızı kendi öz vatanında gurbete düşürdük.

Demagoji ustası Süleyman Demirel, din hürriyetinin teminat altında olduğunu anlatmak için soruyor: "Camiye gitme diyen mi var? Orucuna, namazına karışan mı var?"

Cumhurbaşkanı bu hızlı mantıkla "Camileri ahır yapan mı var?" diye de sorabilirdi.

İnancı dolayısıyla örtünen kitleleri dışlamak, "irticacı" diye sermayeyi karalamak, Kur''an kursları ve her türlü eğitim için yaş sınırı getirmek, İmam Hatip mezunlarının üniversitelere girişini engellemek. Helsinki Nihai Senedi, Viyana ve Kopenhag belgeleriyle bağdaşıyor mu?

Talim Terbiye Kurulu''nun, Milli Eğitim Bakanlığı''na gönderdiği yazıda şöyle deniliyor:

"Musevi çocukların, dinî tedrisattan mahrum kalmamalarını temin maksadıyla, sinegoglarda, seviyelerine göre din dersi verilmesi isteği hakkında Hahambaşılıktan alınan yazı gereği ilk okullara devam eden musevi çocuklara, okul programları ve okuldaki çalışmaları aksatmamak kaydıyla, sinegoglarda değişik müfredata göre din dersleri verilmesi hususu, Yüksek Vekalet makamının tasvibine arz olunur."

Milli Eğitim Bakanlığı''nın da onayı ile hahambaşılarca hazırlanan ve sinegoglarda okutulan dersler tespit edilmiştir.

"Allah''a şükür duaları.... Sabah mezmurları... Şema duası... Cumartesi güne mezmurları.... Sabah namazı 1''inci kısım... İkinci kısım... Sabah namazı 3''üncü kısım... Akşam namazı... Yatsı namazı... Me Şideler neşidesi... Bayramlara ait ilahiler vs..."

Müslümanlar, ilkokul sırasında çocuklarını Kur''an kurslarına gönderemeseler bile, camilerde imam nezaretinde eğitebilmekteydi. 28 Şubat, sadece Kur''an kursundaki yaş sınırını yükseltmekle kalmadı, Diyanet İşleri yönetmeliğini değiştirerek, camilerdeki eğitimi de yasakladı.

Şimdi bizdeki müslümanlar, museviler kadar din özgürlüğü talep ediyor.

Amerika''da, Dini Özgürlükleri İzleme Komitesi Başkanı Robert Seiple''a bunu söyleyince, şaşkınlıktan neredeyse küçük dilini yutacaktı.

Demirel, Helsinki Senediyle Sovyet rejiminin yıkıldığını anlatmış Yalçın Doğan''a. 28 Şubat taşeronu olan rejime acaba ne zaman sıra gelecek?

Değerli insan, Bedri İncetahtacı''nın vefatı dolayısıyla büyük bir üzüntü duydum. İncetahtacı, bir kütüphane kurduydu. Hep okurdu; hep çalışırdı. Ve Meclis kürsüsünden hemen her konuda en güzel konuşmaları yapardı. İstikbal vaadeden, bir politikacıydı. aramızdan çok erken ayrıldı. Kederli ailesine ve yakınlarına Allah''tan sabır dilerim. N.I.