Güneyden kuzeye yaz

Türkiye''de şu anda, anormal derecelerde seyreden yaz sıcağı ile, 312''nci maddenin tevlid ettiği yüksek hararet birbiriyle yarışıyor. Hemen bütün Türkiye, 40 derecelik yaz sıcakları altında neredeyse boğuluyor. Dikkat edin bu sıcaklar, gölgedeki ölçümlerin ortaya koyduğu rakamları ifade ediyor. Hele bir de çıplak güneş altında iş yapanları, bir yerden bir yere koşanları, tarladaki hasadını toplamak durumunda kalanları düşünün.

Hiç kuşku yok ki güneş altında bu sıcaklıklar, bölgeden bölgeye değişerek 50-60 derecelerden aşağı değil. Öyle ki insanın vücut sıcaklığı 36 buçuk derece olduğuna göre, aradaki farkı varın siz hesap edin!.. Yerine göre beş, yerine göre 15-20 dereceyi aşan bir kaynar su havuzunun içinde yüzüyor gibiyiz.

Cenabı Hak insan vücuduna öyle bir intibak kabiliyeti vermiş işte!.. Zaman oluyor, bir yanımız buz bağlıyor; zaman oluyor, bir yanımız kor ateşlerde kavruluyor. Erzurum''un kış ortasında eksi otuzlarda seyreden soğuklarını düşünün. Ve aynı zamanda Diyarbakır, Urfa''nın, Cizre''nin, Adıyaman''ın güneş altında 60 dereceden aşağı düşmeyen kavurucu sıcaklarını!.. İşte önümüzde 80-90 derecelik bir ısı farkı!.. Hele Türkiye''nin batı bölgeleri ki, suyun ve yeşilin buharlaşması ile, âdeta nefes almak imkânsız hale gelmiş. Adeta insan tıkanırcasına, güç-belâ nefes alabiliyor.

Dolayısıyla televizyon, radyo ve gazetelerin haber bültenlerinde, bu tür haberlerle karşılaşmak insanı şaşırtmıyor. Daha ötede, manşetlere kadar yükselen bu tip haberlerin altında yatan sebebi düşünüyorum da; haber görevlilerinin, kendi dışlarındaki bir durumu yansıtmaktan ziyade, içlerindeki bir hararete tercüman oldukları gibi bir zehâba kapılıyorum. Yani hemen herkesin içi-dışı yanıyor, insan buharlaşıyor.

Bu gerçek karşısında, kuzey iklimlerinde yaşayan toplumların; yani yazları o kadar kısa ve güneşe alabildiğine hasret yaşayan kavimlerin, bizim kendimizi boğulur gibi hissettiğimiz bu yaz sıcaklarına bir sevki tabiî ile yönelişlerini anlamak zor olmuyor. Onlar ki, kuzeye çıktıkça tenleri daha bir beyazlaşan, saçları daha bir sararan ve neredeyse sürekli kar ve yağmur altında gün yüzüne hasret yaşayanlar, pusulanın ibresinin sürekli kuzeyi göstermesi gibi, yüzlerini güneşe ve güneye döndürmüş öyle duruyorlar. Almanlar, İskandinavyalılar, Ruslar, bütün kuzey Türklüğü hepsi öyle!..

Bir sohbet esnasında, Başkurdistanlı filoloji profesörü Firdevs Hüsameddinova bu gerçeği şöyle ifade ediyor. Tabiî, realiteyi aşmanın imkânsızlığını içerecek biçimde, ve de gönüldeki bir yüksek arzuya tercüman olarak!..

- Ne yapsak ki? Burada yazlap (yazlayıp, yaylayıp), orda yani Türkiye''de kışlap!.. Buralarda yazları geçirsek de, Başkurdistan''a göre kışları daha ılıman olan Türkiye''de de kışlasak nasıl olur?

Dikkat ederseniz, diğer kuzey kavimlerinin umûmi tatil temayülünden ne kadar farklı bir mantıkla karşı karşıyayız. Yazın değil; kışın Türkiye''ye, güneye ve Akdeniz''e yönelmek!.. İşte Türk''ün irsiyetinde yer tutmuş derin sevki tabiilerden bir örnek size.

Ama o sohbet esnasında, eski Başkurt destan ve atasözlerinden de söz eden Hüsameddinova, bize çok enteresan örnekler ve pasajlar da aktarıyor. O eski destan ve atasözlerinde deniliyormuş ki: "Onlar yani o Türkler, o kadar akıllıdırlar ki; hep güneye, yani güneşe doğru yol alırlar ve oralarda vatan tutarlar." Bu eski atasözü veya destan pasajının, asıl söylenmeyen kısımları önemli olmalı ki "Biz buralarda, bu kutuba yakın kuzey iklimlerinde ne yazık ki mahsur kaldık, vay halimize!.." der gibiydi, o anda bayan Hüsameddinova.

Başkurt profesörün yaylak-kışlak mantığı bir tarafa, hemen bütün kuzey kavimleri şu mevsimde Akdeniz sahillerine üşüşüyor. Ne garip? Bizde yaz, serinlik arayışlarına ve eski hayat telâkkileri arasında yayla hasretlerine yol açarken; bütün kuzey kavimleri için yaz güneşe kavuşmak, biraz güneş depolamak ve güneşe biraz daha yaklaşmak olarak anlaşılıyor. Biraz da yanmak ve o bitmez tükenmez kışların yeknesak ten beyazlığından kurtuluş gibi birşeyler. Hiç kuşkunuz olmasın!.. Almanların, Rusların hep güneye dönük ve sıcak iklimlere ve denizlere müteveccih millî stratejilerinin kökeninde yatan itici güç de buradan neşet ediyor.

Biz ise şu mevsimde, bize biraz fazla gelen hararete rağmen, bulunduğumuz coğrafyadan o nisbette memnunuz. Yani gönlümüz, içimiz bir aşk gibi kabarsa dahi!.. Her cihete açık, dairesel bir ihâtâ ile, her ciheti istiâb etmeye hazır bir duruş halindeyiz. Anlayacağınız bizim istikametimiz ne güneye, ne kuzeye, ne de doğuya veya batıya; yani tek bir yöne müteveccih değil. Her türlü olumsuzluğa rağmen, cihetsiz bir sermediyet içinde algılıyoruz kendimizi.

Zira insanımızın da, kültürümüzün de, coğrafyamızın da duruşu ve açılımı böyle: Bir tomurcuk gibi kendi içimize büzülen ve bir gül gibi etrafımıza dairesel olarak açılan bir duruş halindeyiz.

Yani, yönümüz aşka doğru vesselâm!..