2000 yılının iflas bütçesi

2000 yılı bütçe hazırlıkları aşağı-yukarı tamamlandı. Hükümet açısından zor bir bütçe olacak. Bütçe rakamları gittikçe hükümetin kontrolünden çıkıyor. Bütçe içinde hükümetlerin tasarruf edemeyeceği kalemlerin miktarları artıyor.

Hükümetin iktidar sahasının dışına çıkan en büyük kalem faiz ödemeleri. 1999 yılında hükümet en az 12 katrilyon lira faiz ödemesi yapacak. Bu rakamın azaltılması ve kontrol edilmesi hususunda hükümet iradesinin bir önemi bulunmamaktadır. Hükümet istese de istemese de bu para ödenecektir.

2000 yılı bütçesi iflas bütçesi olacak ve muhtemelen hükümet bütçenin sonunu göremeyecek. Rakamlara inildiğinde ne demek istediğimiz daha iyi anlaşılacaktır sanırım.

Önce gelir kısmına bakalım. Hükümet 2000 yılında en fazla 22.5 katrilyon lira vergi geliri bekliyor. Bu rakam ulaşılabilecek maksimum hedef. 1999 yılı bütçesinde öngörülen gelir 13 katrilyon lira.

Hükümet 2000 yılında vergi gelirlerinde % 73 oranında bir artış tahmin ediyor. Enflasyonun % 25 olarak hedeflendiği bir ortamda vergi gelirlerinde % 73''lük artış beklentisi, iyimserliğin ötesinde hayali bir hedeftir. Hesaba bir de ekonominin yaşadığı ağır durgunluğu katarsanız vergi gelirlerinde % 73 oranındaki artışın hiçbir zaman gerçekleştirilemeyeceği ortaya çıkar. 1999 yılı vergi gelirleri hükümetin beklentilerinin, hatta enflasyon artışının altında kaldı. Benzer bir tablo 2000 yılında karşımıza çıkacak. Zira Milli Gelir''deki azalış devam ediyor ve bu eğilim sürecek gibi gözüküyor.

Gelin hükümetin ütopik rakamlarını düzeltelim ve tahminleri biz yapalım.

2000 yılında deflatör % 40 olarak öngörülüyor hükümet tarafından. Çok iyimser tahminle 2000 yılında vergi gelirlerinin % 50 oranında artacağını kabul edelim. 1999 yılı tahsilatının 12.5 katrilyon lira olarak gerçekleşeceği dikkate alınırsa 2000 yılında devlet en fazla 18.75 katrilyon lira vergi toplayabilir. Buna düz olarak 19 katrilyon lira diyelim.

Aynı düzeltmeyi bütçe gelirleri için de yapmamız gerekiyor. 1998 yılındaki vergi geliri gerçekleşmesi 15.5 katrilyon liranın altında olacak. 2000 yılı için % 50 oranında artırırsak, 2000 yılının maksimum bütçe geliri toplamı 23.25 katrilyon lira olarak tahmin edilebilir. Bu rakamı da 23.5 katrilyon lira olarak düzleyelim. Hükümet ise 2000 yılında 29 katrilyon liralık toplam bütçe geliri bekliyor.

2000 yılı bütçesi çelişkiler üzerine oturtulmuş. %25 oranında enflasyon oranına karşılık, % 40 deflatör öngörüyor. % 73''lük vergi geliri artışı hedefliyor. Hükümet memur ve ücretlilerin artış taleplerini % 25 enflasyon hedefini gerekçe göstererek frenlemeye çalışacak. Enflasyon KESİN olarak % 25 rakamının üzerinde gerçekleşecek. Bunu hükümet de çok iyi biliyor. Sonuçta memur ve işçilerin Milli Gelir''den aldıkları pay azalmış olacak. Enflasyon problemi ortadan kalkmayacak, reel faizler düşmeyecek, kısacası bildik tablo değişmeyecek.

Bütçenin harcama tarafı

Gelelim 2000 büçesinin harcama kısmına. Hükümet 2000 yılında 47 katrilyon liralık harcama yapılacağını tahmin ediyor. Faiz gideri olarak da 22 katrilyon lira tutarında bir rakam öngörülüyor. Kalan 25 katrilyon lira faiz dışı harcama için kullanılacak.

Harcama rakamlarına hiç dokunmayalım. Faiz giderlerinin öngörülen rakamın üzerine çıkacağı gerçeğine rağmen.

2000 yılında devlet 19 katrilyon lira vergi toplayabilecek. Faize ödeyeceği para ise 22 katrilyon lira. Yani vergilerin toplamı faiz ödemelerini karşılamaya dahi yetmiyor. Yani 2000 yılında ücretlilerle birlikte 10 milyonun üzerindeki mükelleften toplanacak 19 katrilyon liralık vergi, faiz geliri elde eden 50.000 kişiye aktarılacak. Bu da yetmeyecek, devletin diğer gelirlerinden 3 katrilyon liraya daha faiz ödemesi için kullanacak.

Toplam gelir 23.5 katrilyon lira, toplam gider 47 katrilyon lira. Aradaki fark 23.5 katrilyon lira. Yani borçlanılacak rakam. Bunun anlamı şu: 2001 yılında bırakın vergi gelirlerini, toplam bütçe gelirleri dahi faiz ödemelerini karşılamaya yetmeyecek.

Bunlar iflasın rakamları.

İç kaynaklar reel olarak büyümüyor. Dış kaynaklar gelmiyor. IMF işi yokuşa sürüyor. Kabul edilmesi mümkün olmayan hedefler dikte ettiriyor hükümete. 2000 yılında % 25''lik enflasyon oranı, 40 katrilyonluk bütçe büyüklüğü hedefi gibi. Açıkçası IMF kredi musluklarının açılmasını sağlayacak stand-by anlaşması imzalamak istemiyor bu hükümetle ve bu ekonomik şartlarda. 6 ay önce de aynı şeyi yazmıştık: Devalüasyondan önce IMF böyle bir riske girmez.

Ya hükümet acilen 5-10 milyar dolar dış kaynak bulacak, ya da 1 doların 1 milyon liranın üzerine çıkmasını seyredecek 1999 yılı bitmeden.