Güdümlü demokrasi, güçlü başkanlık...

Emekli Orgeneral Çevik Bir''in Rumelili Yönetici ve İşadamları Derneği''nin toplantısında yaptığı konuşma, siyasetin bittiği yerde sabitlenen Türkiye''nin koordinatlarını yansıtması bakımından ilginçti. Her ne kadar toplantıya katılanların Türkiye mozaiğini yansıttığı iddia edilse de, soru sorarken bile "paşam" hitabıyla hizalanarak soru soranların tek bir çizgiyi yansıttıkları veya yansıtmak mecburiyeti hissettikleri çok açıktı. Bu öylesine tekçi bir çizgi ki, Cumhurbaşkanlığı''na aday olduğunu (aslında Başkanlığa aday) söyleyen Bir''e, şayet seçilirse öncelik vereceği ilk üç politikanın ne olduğunu soran Murat Birsel, Bir tarafından "dirsek atmakla" suçlanırken, salondaki gazetecilerden hiçbiri gazetecilik görevini ucundan kıyısından yapmaya çalışan Birsel''e dönük bu haksız ithamı eleştirmedi. Politikaya atılan bir askere ne gibi politikalara öncelik vereceğini soran bir gazeteciyi susturan bir tutumun, demokrasinin neresinde durarak Türkiye''nin en üst yönetim makamına talip olduğunu kimse irdelemedi. Tam tersine, bir emekli paşanın iddialı bir şekilde Cumhurbaşkanlığı''na aday olduğunu ilan etmesini "tarihi bir dönemeç" olarak tanımladı salonun çoğunluğu. Bir tek Orhan Keçeli, siyasete atıldığını ilan eden birine "paşam" şeklinde hitap edilmemesi gerektiğini edilgen bir şekilde vurgulayarak durumun sıkıntısına dikkat çekti. Fakat Keçeli''nin asıl tespiti, Bir''in parti kurarak halkın arasına katılmak yerine en üst makama aday olma kolaycılığına dikkat çekmek oldu. Çünkü Bir, bu makama bir siyasi kariyerin neticesi olarak değil askerliği döneminde asker sıfatına rağmen politik bir görüntü vermesiyle talip oluyordu. Bu da siyasi süreçlerin siyasi içeriklerinden boşanmasının bir örneği olacağından aslında her siyasetçinin karşı çıkması gereken bir durumdur. Çünkü siyasi makamlara asker kişilerin gelme kolay(cı)lığını bile geride bırakan, siyasi makamları siyaset-dışı kariyerlere bağımlı hale getiren yeni bir dönemin açılmasıdır bu.

Zaten bunlar konuşulurken yedekte hep "güçlü başkanlık" gibi konuların bulundurulmasıyla, demokrasinin "legal süreçlerinin" sevk ve idaresiyle "moral süreçlerinin" devre dışı bırakılması el altından gerçekleşmektedir. Arkasına, demokrasiye balans ayarı yapılan, siyasete dönük siyaset - dışı müdahalelerin performansıyla meşhur olmuş olan tutumları alarak siyaset sahnesine inilmesi siyasal alanı haksız rekabete kurban vermektir. Bu gibi hallerde demokratik süreçler "kurmay planlaması"nın nesnesi olmaktadır. Çünkü siyasal alan zorlamalarla iyice daraltılmışken, partiler üzerinde kapatma baskısı sürdürülürken ve siyasi yasaklar devam ederken, en kritik siyasi makamların yapısal değişikliklere uğratılarak sözde demokrasiye daha uygun yöntemlere açıldığının (Cumhurbaşkanını halkın seçmesi gibi) söylenmesi, "kepçeyle alınanın kaşıkla verilmesi"nden başka birşey değildir.

Türkiye''de demokratik süreçleri şeklen iyileştirilmesi, içerik olarak daha da kötüleştirilmesinin teminat altına alınmasına bağlı olarak gerçekleşeceğe benziyor. Bütün siyasal tarihte demokratik temsili güçlendirmek, toplumsal taleplerin önünü açmak ve siyasal yapıyı daha da dinamikleştirmek için bulunan formüller, Türkiye''de demokrasiyi güdümlü hale getirmek için yapılıyor. Başkanlık sistemi tartışmaları başta olmak üzere, değişik ülkelerde daha dinamik bir siyasal hayat elde etmek için bulunan yöntemler, bürokratik egemenliğin işlevselleştirilmesi için sevk ve idare ediliyor. Mevcut yapıyı değiştirmek adı altında ortaya koyulanların birçoğu siyaseti güdümlü hale getirirken bürokrasiyi güçlendirmeyi hedefliyor. Demokratik mekanizmalarını ve kurumlarını güçlendirememiş bu ülke, karizmaların kurumlara hükmettiği garip bir demokrasi anlayışı üretiyor. (Özal zamanında fiili başkanlığa vargücüyle direnen Demirel, makam eline geçince, AGİT Zirvesi''nde fiili başkanlığa geçiveriyor. Zaten bu işler bu kadar kolay olabildiği için, savcıların görev alanındaki bir konuya müdahale eden Bolu Valisi''ne hiçbir savcı görevini hatırlatamıyor.)

Durum açıktır; Türkiye yeni millennium''a nasıl bir ülke olarak girmesi gerektiğini görece tartışırken işin esasını ıskalamakta ve "siyaset"i bir kenara bırakmaktadır. Siyasetsiz bir sistemde, güdümlü bir demokrasiyle, sözde birtakım yapısal değişikliklere gitmek halkın siyasal katılma hakkını değil elitlerin yönetme hakkını (?) güçlendirmektedir. İşin başına siyaseti koyamayan Türkiye, bunun, yeni çağın çelişkileri karşısında ayakta kalmayı becerebilen dinamik bir yapıyı üretmesinin imkansız olduğunu görememektedir. Siyasetin kazanmadığı yerde demokrasinin kazanmasının imkansız olduğunu anlayamayan bu zihinsel üretim, siyasetsiz bir demokrasinin dolaysız sonucunun demokrasisiz bir siyaset olduğunu farkettiğinde büyük kayıplarla başbaşa kalmaktan başka bir kapı eşiği bulamayacaktır.