Devr-i Pinokyo

Dar zamanlarda Pinokyo veya Küçük Prens''e sığınırım. Uçsuz bucaksız yolculuklara, yeni keşiflere. Bazen bir çölün üzerinde, bazen uzayın sınırlarında. Bir çobanla, bir çocukla, boa yılanıyla…

Gepetto''nun atölyesine. Sınıfına, arkadaşlarına. 1800''lü yılların yoksul İtalya''sının küçük bir kıyı kasabasına. Sert, haşin ve acımasız Pinokyo''nun yalandan beslenen düzmece dünyasına. Çocuksu bir merakla, uzayan burnuna…

İtalyan yazar Carlo Collodi''nin ölümünün 120''inci yılı dolayısıyla Türk okurlarıyla yeniden buluşturulan Pinokyo''yu okurken (Pinokyo''nun Maceraları/ Bir Kuklanın Hikayesi, Yapı Kredi Yayınları), gerçekle düş arasındaki sarkacın, yalanla beslenen değerler bütününe hâlâ nasıl hükmettiğini hayretle gördüm. Ve yeniden irkildim…

İlki 1944 olmak üzere onlarca farklı çeviriyle Türkçe''ye kazandırılan ve kendini sahih ''okur'' olarak addeden herkesin kütüphanesinde en az bir nüshası bulunan Pinokyo (ilk yayın tarihi 1878) maceralarının, bizim kodlarımızla doğrudan ilintili olmasa da yalanla semiren insanlığa yeniden ayna tuttuğunu görmek Collodi''ye yeni bir selam göndermem gerektiğini hatırlattı.

En son 2002''de film de olmuştu. Roberto Benigni sinemaya aktarmıştı. 1939''da Walt Disney tarafından çekilen filmi ise görmedim.

İlkokulda, yalanın ne kadar ''kötü'' bir şey olduğunu öğretmek için öğretmenlerin çantasında taşıdığı kurtarıcı tek kitaptı Pinokyo. Kötü ile iyiyi, bir tahta parçasından yontulmuş Pinokyo öğretiyordu.

Yalan söyledikçe burnu uzayan ve her yalandan sonra pişman olup sahibi Gepetto''dan sürekli özür dileyen Pinokyo, aynı zamanda hınzır, yaramaz, laf dinlemez bir didaktik figürdü. Ama ona kutsal bir görev yükleniyordu.

Gepetto, marangozdan aldığı odunu istediği gibi bir kuklaya çevirdiği için azmin dehası, Pinokyo yalanın ne kadar kötü olduğunu yaşayarak öğreten muzip bir ahlakçı, Mavi Saçlı Peri ise olmazları olduran, bir kuklayı bile insana çevirme kudretine sahip örnek bir irade…

Dans edebilen, parende atabilen, kılıç çekebilen, gülebilen, acı duyabilen Pinokyo, çoğu zaman aynaya baktığımızda gördüğümüz sûretin tâ kendisi…

Yüz yılı geçkin bir süredir yerküreyi danslarıyla, yalanlarıyla, silahlarıyla, oyunlarıyla işgal etmiş sûretlerin toplamı belki de…

Beyazı, sırf başkaları da ''beyaz'' dediği için karaya çevirenlerin; inanmadığı halde konjonktür gereği yalanı stratejiye dönüştürenlerin; doymaz bir iştihayla dünyayı kendi tarlasıymış gibi sürenlerin…

Pinokyo, sadece bir çocuk. Hevesleri, düş kırıklıkları, hayalleri ile… Onun davranışlarındaki gariplik çok fazla gelmiyor okuruna.

“Kuklayken ne kadar gülünçmüşüm. Artık doğru düzgün bir çocuk olduğum için çok mutluyum” diye son sözlerini söyleyen Pinokyo, çocukların dünyasındaki eğlenceli yolculuğunu belki yüzyıllar boyu sürdürecek. Ancak ''büyükler''in ondan öğreneceği daha çok şey var; canları yansa da, aynaya bakmaktan korksalar da...

Siyasetçinin, sanatçının, askerin, gazetecinin, yazarın, çizerin, şairin (…) burnu saklanamayacak kadar uzadı…

Gerçekle ve yalanla yani Pinokyo ile yüzleşmenin zamanı gelmedi mi?