Yarım gelenekle, yarım modernlik

Birbirimize masal kipi mesafesiyle anlatacak kadar ''yabancı'' bulduğumuz, ama o yabancılıkta bile tanıdık-anlaşılır bir şey gördüğümüz üçüncü sayfa haberleri size ne söylüyor? Bebek tecavüzleri, liselerde uyuşturucu satışının ''ekmek arası köfte'' yaygınlığına varması, liseli gencin kendisine cinsel şakalar yapan arkadaşlarına ispat için ''kaydettiği'' kanıtın ortaya çıkmasıyla ortaya çıkan rezalet, daha geçen gün bir kadının babasından olma bebeği yine babası tarafından boğulunca, adamı öldürmesiyle ortaya çıkan ensest, kızlarını sevmek suçunu işleyen bir delikanlıya ailenin biçtiği ''tecavüz'' cezası...

Bir zamanlar, ''cinnet''in kestirilemezliği nedeniyle, gayri ihtiyari tahtalara vurularak ''bizden uzak olsun''larla seyredilen; ''Sokakta kız arkadaşına laf attı diye adam öldürme'', ''borçlu-alacaklı hesabından katil olma'', ''trafik kazası kavgası sonucu bıçaklama'', ''karısı evden kaçtığı için elini kana bulama'' gibi vukuatlar ne kadar masum kalıyor değil mi yukarıdakilerin yanında?

Sofistike bir hainliğin ürünü olan, insandaki akılalmaz kötülüğün eşildikçe ne gibi ''yakası açılmadık'' vahşetleri ortaya çıkarabileceğini imleyen bu olaylar, bu toplumun tuhaf ama sıradan mantık kaymasını gösteriyor, inanılması güç vahşetin şiddetle birlikte nasıl da sıradanlaştığını gözümüzün önüne seriyor.

“Hayatın iman boyutu ıskalandıkça daha başımız çok ağrıyacak” diyecek ya da sözü imam hatiplere getirip “en azından çevresine zararı olmayan insanlar yetişti” diye vahlanacak değilim. Bu çok düz bir mantık olacağı gibi, meseleye bu şekilde yaklaşmak olayın vahametini, ''İslamcı!'' kesime yöneltilen ''her şeye ''inanç'' zaviyesinden bakarsınız zaten'' suçlamalarının gölgesi altında bırakmak anlamına gelecek, sözümüzü eksiltecek çünkü. Kaldı ki, sadece inançla sınırlı değil mesele.

Mesele bu toplumu modernleştirme projesi, bu projenin temel ayağını gelenek ve geleneksel ahlakı reddetme dürtüsünün oluşturması ve modernleşmeyi geleneğe dair ne varsa reddi miras etmek algısıyla tanımlama sonucu eşiğine sürüklendiğimiz kriz. İmam Hatip''ten genel olarak milli manevi ve etik değerlere saygısını kaybetmemiş insanlar çıkıyor diye herkesi imam hatip okullarına da yollayamayacağımıza göre, sorunun biraz daha derinde olan kaynağına inmekte fayda var yani.

Bu ülke insanında ''adalet'' duygusu yok artık. Etik ve ahlak denildiği anda boş, bomboş gözlerle yüzünüze bakıp, bu tür terim ve tanımların artık demode ve işlevsiz kaldığını, ''tutunmak'' için ille de omuriliksiz olmanın nasıl gerekli bir mecburiyet haline geldiğini örneklemler, tecrübe edilmiş deneylerle anlatmaya başlayacak olan iş ve okul arkadaşları, akrabalar düşünüldüğü anda ne demek istediğim daha kolay anlaşılacaktır. Uygarlık cilasının ayartıcı parlaklığı bütün kırmızı çizgilerimizin üzerinde oturuyor ve bugün insanoğlu insani ve ahlaki değerlerin yerine koyacak hiçbir rayiç bulamıyor çünkü.

Etyen Mahcupyan''ın Gazetem.net''teki Ahlak yazısında meseleyi koyduğu üzere: “Modern dünya toplumsal bir hayatı mümkün kılacak bir ''ortak ahlak'' üretmekte başarılı olamadı” çünkü. Toplum ve siyaset üstündeki denetim mekanizması olan gelenek gözden düşürülüp, önermeleri arkaik bulunup, statik sayılan duruşu geçersiz kılınıp, yerine modern Batı''nın ''birey'' merkezli teklifleri ikame edildikçe bu toplum, geniş bir mefhumlar arenasında krizden krize düçar oldu çünkü.

Özgür iradesi dışında herhangi bir “değer”in kutsallığına inanmayan, aslında kutsallığın kendisini yoz, hantal ve katı bulan, dolayısıyla kullanıldıkça kavileşen kas gibi bir şey olarak gördüğüm vicdan mekanizması işlemediği için güdük kalan bireyin, ne eskiye dair herhangi bir kaygısı, ''zaman şu an ve mekan burası'' anlayışına sahip olduğu için, ne de geleceğe dair bir tasarımı var. Bu anlayış, öteden bu yana geleneksel olmuş bir toplumun, kimse başka türlü de olabileceğini söylemediği için modernleşmeyi ''geleneğinden'' deri değiştirir gibi sıyrılıp çıkmak olarak algılaması olarak bu ülkede beklenenden, sanılandan çok farklı sonuçlar doğurdu.

Kutsalların yeri değişiyor, ailenin kutsallığı bitip yerine aşkın kutsallığı geçiyor, dinin kutsallığı feshedilip yerine bilimin kutsallığı ikame ediliyor, ''öteki''ne merhamet kuralı bitirilip, yerine ''benlik'' konuluyor, inancın üstüne irade oturtuluyor. Şanlı ve uzun mazi ''palavra'' addedilip gülünç bulunurken, öncesiz-sonrasız bir zaman dilimi baş tacı oluyor. Adalet dönemi kapanıp, yanına kar kalma dönemi başlıyor. Komşu haklarının yerini, komşuyu mahkemeye verme tavrı izliyor. Huzurun yerini hırs alıyor. Sonra? Bilgisiz-huzurlu insan değil, bilgili ama psikiyatri kliniklerinin gediklisi insan modeli gelişiyor. Ama, yiğidi öldür hakkını ver misali, Batılı hasta ettiğini en azından tedavi ediyor.

Ama neredeyse zorla modernleştirilmiş Türkiye''de o da olmuyor, altyapı yok çünkü. En az Batı ülkelerindeki kadar ''psikopat''ımız var ama, sayısal olarak Batı''daki kadar psikiyatri kliniğimiz yok. Geleneksel bir tavır olarak ''doktora gitme alışkanlığımız olmadığı'' için, psikiyatra gidenimiz de yok. Dolayısıyla sokaklar ''hasta''larla doluyor. Anlayacağınız, yarı modern-yarı geleneksel bu tavır insanı hem dinden, hem candan ediyor. Bana sorarsanız, bugün şaşkınlıkla izlediğimiz, tam olarak bu oluyor.