Yazı sabitleştirmeye karşı

Yazarak bir şeyi sabitleştirmiş mi oluyoruz? Nedir o sabitleştirilen şey? Gerçekten ortada sabitleştirilmiş bir şey varsa, o şey nedir? Eğer o şey sabitleştirilmiş ise, niçin farklı zamanlarda ya da farklı kişiler tarafından gerçekleştirilen okumalarda o aynı sabit şey yakalanamıyor? Eğer o aynı sabit şey yakalanamıyorsa sabitleştirilmiş olan bir şeyden nasıl bahsedebiliriz?

"Yazı"nın sabitleştirmeye güç yetirebildiği tek şey, sanıyorum, onun tutanak olarak işlev gördüğü yere tekabül ediyor. Yalnızca mahkeme tutanaklarında (zabıt) yazı söylenen şeyi olduğu gibi tutmaya (zapdetmeye) yarıyor. Orada, söylenenler, ne bir eksiği, ne bir fazlasıyla yer alıyor: her ne söylenmişse, söylendiği gibi zaptediliyor. Yazının oradaki işlevi tam da budur: orada imgelere, mecaza yer bırakılmaz. Şayet imgesel ya da mecazî bir ifadeyle karşılaşılırsa, ifade sahibinden bu söylediği şeyle ne kasdettiğini açıklaması istenir. Şimdi bu söylediklerimizle, elbette, mahkeme tutanaklarının her zaman aynı biçimde okunabildiğini, her okuyanın ondan aynı anlamı çıkarttığını ileri sürmek istemiyoruz. Yani duruma okur açısından (burada yargılamayla ilgili kişiler: yargıç, savcı, sanık, tanık vb) bakmıyoruz. Yazının, tutanak işlevi gördüğü anda, ondan imgesel ve simgesel anlamların dışlandığını söylemek istiyoruz. Tıpkı vesikalık bir fotoğrafın tesbit edip önümüze getirdiği görüntü türünden bir olgu. Fotoğrafçının amacı, görüntülediği nesneyi aslına en sadık biçimde seyircisine yansıtmaktan ibarettir.

Ama yazı (ya da fotoğraf), yalnızca tutanak işlevinden ibaret bırakılmak istenmediğinde, onunla okura ya da seyirciye, sanatçının içinde taşıdığı bir anlamın aktarılması söz konusu edildiğinde, kâğıt üstüne dizilmiş kelimeler olsun, fotoğrafçının kart üstünde tesbit ettiği görüntüler olsun, bire bir bir okumayı reddeder: zamandan zamana farklı okumaların imkânı açık tutulduğu gibi, kişiden kişiye okumalara da açık duran bir imkân söz konusu olur.

Elimizdeki metin yüzyıllardır kuşkusuz hep aynı metin olarak duruyor. Yazar o metinde, kelimeleriyle "sabitleştirdiği" bir anlamı vurguluyor. Kelimeler hep aynı kelimeler olarak kalıyor, ama farklı zamanların okurları, yazarın aktarmak istediği anlamı farklı biçimlerde algılıyor. Öyleyse bir yazıda sabitleştirilmiş olan şey nedir? Bunun "anlam" olmadığı veya en azından belli bir anlam olmadığı belli oluyor. Anlam sabitleştirilemeyince, bir yazıda, sabitleştirilebilecek başka bir şey bulmanın imkânı da ortadan kalkıyor, geriye sabitleştirilmiş olarak yazının kendisinden başka bir şey kalmıyor, o kadar.