Anamın Aşı Tandırın Başı

Maymun iştahlılıktan bir kitabı bitirmeden bir başkasına başlıyor, onu da bitirmeden daha bir başkasını cebime koyup çıkıyorum. Biraz zamana dağılmış da olsa okunmaya değer bulup da başladıklarımın hemen tümünü bitiririm.

Benim okuma yöntemim, akademik okumanın tersi gibidir; akademisyen okuduğunu unutmamak, nerede hangi sayfada okuduğunu not etmek vs. durumundadır. Bense adeta unutmak için okurum. Bunu bilerek yapmıyorum, mizacım böyle. Ama severek, beğenerek, hatta hayranlıkla okuyorsam bir eseri, o artık bana karışıyor ve aldığım nefesler gibi yaşantımın bir parçası oluyor.

Böylece büyük mütefekkirlerin, sanatçıların, bilginlerin, gezginlerin eserleri üzerinden beni eğitmelerine, değiştirip iyileştirmelerine imkân tanımış da oluyorum. Çünkü insan, yapılan bir varlıktır.

Hangi yönde değişmek, hangi malzemeden yapılmak istiyorsanız elbet o yönde okuyacaksınız. Beyne giden gıdaların, mideye giden gıdalarla aynı kanuna tabi olması gerektiğini düşünürüm, ikisinin de temiz ve helal olması lazım.

Son zamanlarda okuduğum iki kitabı ve onların kıymetli yazarlarını "temiz ve güzel şeyler" okumak isteyenlerle paylaşmak isterim.

Halkbilimci eczacı yazar Müjgân Üçer"in "Anamın Aşı, Tandırın Başı" adlı hacimli kitabı, her ne kadar "Sivas Mutfağı" alt başlığı ile sunulmuş da olsa esasen bir Türk mutfak kültürü şaheseridir. Şahsen tanışma mutluluğuna da erdiğim yazar Müjgân Üçer, her bilim insanına nasip olmayacak bir merak ve heyecanla; bir aşkla kültürümüze; somut olmayan kültür mirasımıza hayranlıkla bakmış bu eserinde. Böylece okurun alışkanlıkla bakıp göremediği nice inceliği, güzelliği gerçekten şaşırtıcı bir muhteşem tablo halinde sunmuş bizlere.

"Anamın Aşı, Tandırın Başı", Sivas ve çevresindeki yemekleri yaklaşık 700 başlık altında ele alan bir büyük mutfak külliyatı değil sadece. Aynı zamanda daha önce benzeri yapılmamış bir "mutfak kültürü ansiklopedisi" hüviyetinde. Mutfak"la ilgili gelenek ve göreneklerimiz, uygulamalar, sunumlar, inançlarımız, sözlü kültüre (türkülere, atasözlerine, deyimlere ve halk hikâyelerine) yansımaları bir bütünlük halinde sunuluyor. 800 sayfayı aşkın eserin sonunda yer alan "Mutfak ve yemekle ilgili sözlü kültür" bölümü tek başına bağımsız bir eser olacak hacim ve nitelikte.

Sivas mutfağının bütün görkemiyle sergilendiği kitap, dünyanın en büyük mutfağı olan Türk mutfağının da geniş bir özeti gibi olmuş. Zaten dünyada hiç Türk kalmasa, Türk dili, mutfağı, müziği, kültürü, sanatı, mimarisi hiç kalmasa sadece Sivas ve Sivaslılar ayakta kalsa milletimiz, kültür ve medeniyetimiz yeniden ihya ve inşa edilebilir. Bu yargımı Erzurum, Konya, Gaziantep, Tokat, Bursa gibi daha pek çok şehrimiz için de söyleyebilirim.

Müjgân Üçer, "Bir medeniyetin üç temel unsuru vardır; birincisi mutfaktır. Diğer ikisi müzik ve mimaridir" diyor. Üçer"in eserindeki ihtişam, "mutfak"ın hakikaten tek başına bir medeniyet göstergesi olduğunu ispat ediyor.

Kitabevi yayınlarınca basılmış bu ufuk açıcı kitabı, yemeklerimizi ihya etmek ve yaşatmak isteyenler dışında kültür adamlarımızın, şair ve yazarlarımızın, bilhassa toplumbilimcilerimizin mutlaka incelemesi gerekiyor.

Keşfetmekten mutluluk duyduğum bir diğer eser, "Hıtay Sefaretnamesi" adını taşıyor. 1422 tarihinde Çin"e elçi olarak giden Gıyaseddin Nakkaş"ın elçilik seyahatini ve gözlemlerini anlattığı bu nadir kitabı Betül Mutlu hem günümüz alfabesine aktarmış, hem de eserle ilgili kıymetli bir inceleme yazısı kaleme almış.

Türk Tarih Kurumu yayını Hıtay Sefaretnamesi"nin Osmanlı döneminin pek çok eserinde adı geçiyormuş. Aslı Farsça olan kitabı ilk kez 1727 yılında Küçükçelebizade İsmail Asım Türkçeye çevirmiş. Kayıp olan kitabı 1913 yılında Ali Emirî Efendi İşkodra"da oradaki valimizin kütüphanesinde bulup aynı yıl yayımlamış. Betül Mutlu, bilgin tarihçimiz Fuat Köprülü"nün bu yayın üzerine yazdığı bir kitap eleştirisini de almış Hıtay Sefaretnamesi"nin başına. Küçücük hacmine rağmen bu kadar çok bilgi içeren ve canlı anlatımıyla bizi 1400"lü yıllarda "Çin Padişahı"nın huzuruna götüren eseri, esasen herkesin okumasını isterim, fakat bilhassa tarih, siyaset ve uluslar arası ilişkiler öğrencilerine hararetle tavsiye ederim.