Kağıt üstünde yılın ilgi çekmesi beklenen dizilerinden biriydi Çalıkuşu. Bu algının oluşmasının sebebi Çalıkuşu''nun çok okunan ve çok sevilen klasikleşmiş bir roman olmasının yanında, son yıllarda çok izlenen edebiyat uyarlamalarına ev sahipliği yapan Kanal D''de yayınlanmasıydı. Yaprak Dökümü ile başlayan Aşk-ı Memnu ile devam eden uyarlamaların ulaştığı izlenme oranları diğer kanallara da cazip gelmiş ama arzu edilen izlenme oranını yakalayamayanların yanında ekran ömrü kısa olanlar da olmuştu.
Kağıt üstünde yılın ilgi çekmesi beklenen dizilerinden biriydi Çalıkuşu. Bu algının oluşmasının sebebi Çalıkuşu''nun çok okunan ve çok sevilen klasikleşmiş bir roman olmasının yanında, son yıllarda çok izlenen edebiyat uyarlamalarına ev sahipliği yapan Kanal D''de yayınlanmasıydı. Yaprak Dökümü ile başlayan Aşk-ı Memnu ile devam eden uyarlamaların ulaştığı izlenme oranları diğer kanallara da cazip gelmiş ama arzu edilen izlenme oranını yakalayamayanların yanında ekran ömrü kısa olanlar da olmuştu. Kısa ömürlüler kervanına Halide Edip Kalp Ağrısı ve Sinekli Bakkal''la katılmıştı.
Bu sene uyarlamalar tekrar gündeme geldi; edebiyat uyarlamalarının yanında Hollywood uyarlamaları da beyaz camdaki yerini aldı. Jenerikte esinlenme ya da uyarlama adına herhangi bir ibare yer almayan diziler ise hikayelerinin başlangıç noktasını yabancı filmlerden esinlemekte sakınca görmedi. Anlatılacak yazılacak hikayenin tükendiğine inanmak zor! Sektörün topluca uyarlama/ esinlenmeyi tercih etmesinin sebebi yürünmüş yolda yürümenin riski düşürdüğüne duyulan inanç. Geçen yıl peş peşe Türkan Şoray- Kadir İnanır filmlerinin dizileştirilmesinin ardından bu yıl bu furyayı başka türlü izah etmek oldukça güç.
TRT döneminde zamanın ve romanın ruhuna uygun, özüne sadık kalınarak dizileştirilenlerden Fatih Harbiye yeni versiyonda hikayeyi günümüze taşıyarak modernize etti. Fragmanları görücüye çıkan Bugünün Saraylısı keza aynı şekilde. Çalıkuşu ise hikayeyi modernize etmek yerine geçmişi modernize etmeyi tercih etti. Seyirci başka türlüsünü anlamaz diyerek ilave edilen üçgen aşkları, entrikaları romanın orijinal zamanına taşımakta beis görmedi Çalıkuşu. Neden böyle bir tercihte bulunduklarını yorum farkı ifadesiyle izah ediyorlar. Değiştirmek, ilave etmek hem de dönemin anlayışına ters bir şekilde ilave etmek yorum farkı ile açıklanabilir mi? Bir romanı roman yapan olay örgüsü değildir; ana fikri, önermesi, alt metni, felsefesidir. Yazılmış bir esere yapılan müdahale uygun miktarda ve doğru şekilde ise ilaçtır, başka türlü kullanıldığında ise zehir işlevi görür.
Yazarın kurduğu her cümle, anlatılan her detay, hikayede yer alan her karakter bir amaca hizmet eder. Teknolojiden arındırarak kostümlere yatırım yaparak romanın ruhunu muhafaza edemezsiniz. Romanın ruhu sadece o dönemin zihniyet kodlarını muhafaza etmekle mümkün. Reşat Nuri''ye üstad yazmayı becerememiş muamelesi yapmak da neyin nesi?
Yazarın Feride''ye babasının ölüm haberini aldığında ''sıkılmayınız ben sizi anladım, elbet bir gün hepimiz öleceğiz...''cümlesini kurdurması, bir çocuğun ölüm karşısındaki duruşunu anlamak açısından değerlidir. Çalıkuşu''na romanda olmayan sahneler ilave edilmek istendiğinde yazarın bu yaklaşımı muhafaza edilmelidir. Karakteri dramatize etmek, ne kadar gözyaşı o kadar reyting formülüne umut bağlayarak annesinin öldüğünün farkında olmayan ve sabaha kadar ölü annesiyle oynayan bir Feride ile bu mümkün değil.
Romandan bağımsız olarak değerlendirildiğinde ilk bölüm kurgu olarak oyunculuk olarak fazlaca dramatize edilen sahneler hariç başarılı idi, sinema filmi tadındaydı. Ama Filistinli çocukların koynunda yatmak üzere toprağa çizdiği anne figürlerini kopyalamak; ölüm duygusundan ve fikrinden uzaklaştırılan zamane çocuklarının diyaloglarını tercih etmek eklektikten öte hikayeden uzaklaştıran detaylardı. Naif bir aşk hikayesinin kahramanları Feride''yi hesapçı, Kamran''ı entrikacı olarak kompoze etmek, üçgen aşkın kahramanı olarak doktor Selim karakterini ilave etmek yorumdan öte müdahaleler. Kamran tarafından hayal kırıklığına uğratılan Feride miras avcısı doktor Selim''e yönelir, o da ne teyze kızı da Selim''e aşıktır hali hazırda. Yıllardır ekrana gelen üçgenden beşgene geçiş yapan aşklardan, entrikası bol hikayelerden farkı kalmayacaksa neden Çalıkuşu diye sormaktan kendini alamıyor insan izlerken.
Klasik romanları dizileştirirken o dönemi anlayabilmek adına yazarın dünya görüşünü muhafaza etmek önemli. O döneme has dünya görüşünü anlamak, geçmişi, o dönemde yaşananları anlamak açısından. Yoksa yazara üstat yazmayı becerememiş, şu karakter eksik kalmış, olay örgüsü yeterince çetrefilli değil muamelesi yapmak değil.
