Çin uyanırsa (2)

Herkes biliyor ki, Çin mûcizesi siyâsal erk tarafından bastırılan büyük bir nüfûsu "üç otuz" paraya râzı eden "düşük mâliyet-ihrâcata dayalı devâsa üretim" sarmalından başka bir şey değildir. Bu modelin orta-vâdeye kadar çok etkili olduğu muhakkaktır. Dünya pazarlarında "Çin malı" olarak bilinen ürünler fiyat avantajı ile kendilerine baskın bir yer edindi. Çin, geçen yıla kadar dünyanın ekonomik büyüme oranlarında hep en başta yer aldı. Geçen yıl ise büyüme oranlarında hafif tertip bir yerinde sayma; hattâ bazı sektörlerde yine hafif tertip küçülmeler baş gösterdi. Bu tablo, önümüzdeki yıllarda, korkularak telâffuz edilen bir Çin krizine işâret ediyor olabilir. Çin krizi özellikle de Çin"in üçüncü uyanışı olarak görülebilecek olan tüketim devriminde daha da muhtemel olarak düşünülebilir. Hemen belirtelim; Çin"i bugünlere taşıyan tablo artık sürdürülebilir olmaktan çıkmıştır. Çin yeni bir hamleye hazırlanıyor.

Düşük mâliyet –ihrâcata dayalı devâsa üretim sarmalı yavaş yavaş bir bumerang etkisi gösteriyor. Hong-Kong"un Çin"e eklemlenmesiyle başlayan bir tüketim trendi, imtiyazlı Pasifik şeridini teslim almış vaziyette. Çin oligarşisi, değerli taş, şarap, lüks otomobil ve gayrımenkul alım satımında esaslı alıcılar haline gelmiş durumda. (Unutmamak gerekir ki erkeklerden oluşan bu oligarşinin yaş ortalaması 37 olarak veriliyor). Meselâ altın tüketiminde yaklaşık % 20 lik bir artış gösteriyor. Bu da 300 tonluk altın demek.

Çin"de yakın zamanlarda ortaya çıkan büyümedeki yavaşlama bütün dünyayı ilgilendiren bir gelişme. Dünya ekonomisinin sürüdürülebilir olması bu büyümenin devamlılığını gerektiriyor. Sözü edilen yavaşlama, yurt içi kredilerin milli gelire oranındaki yükselme ve özellikle de emlâk fiyatlarındaki artışlar korkulan Çin krizinin alâmetleri olarak değerlendiriliyor. Çin bir kararı yavaş yavaş hayata geçirmeye başladı. Bu da, zaten artmakta olan bir tüketim eğilimini daha da içeriye, yâni Kıt"a Çin"in kırsalına doğru derinleştirmeye mâtuf riskli bir kararı gündeme getiriyor. Ama tam da bu noktada, Çin mucizesini var eden bütün dengeler alt üst olmaya aday gözüküyor. Bu her şeyden önce, bölgesel farklılıklar ihmal edilecek olursa 100-120 Dolar arasında değişen ücretleri yükseltmeyi, ithâlâtı arttırmayı gerektiriyor. Çin mevcut siyâsal yapılarıyla bunu devam ettiremeyecek demektir. Öte yandan eğer böyle olursa, Çin"in üretim mâliyetleri artacak ve ihrâcat göreli olarak azalacak demektir. Çin ekonomisinin emek yoğunluklu niteliği ortada. Ama son zamanlarda Çin, Hindistan"da gözlendiği üzere know-how teknoloji üretmeye de başladı. Bu da nitelikli işgücü gerektirmesi îtibârıyla dikkate alındığında bumerang etki daha da net gözüküyor.

Çin"de tüketimin artması Pasifik Asya"sında önümüzdeki on yıllar itibarıyla hiçbir şeyin aynı kalmayacağını gösteriyor. Çekirdek kapitalist ülkelerin yaşadığı mâhut mâliyet-kar gerilimi, üretimin bu coğrafyalara kaydırılmasıyla aşılmaya çalışıldı. Bu miâdını doldurmuş gözüküyor. Gelinen aşamada Pasifik dünyası, başta Çin olmak üzere dikkat çekici tasarruf düzeyi ve düşük tüketim üzerinden sağladıkları gelişmeyi sürdürebilecek durumda değil. Dev nüfuslarıyla tüketim ağına eklemlenmeleri ise Wallerstein"ın yıllar önce yazdığı yeni kapitalizmin geri çevrim sorunlarını; yâni enerji kaynakları, doğa ve işgücünün sömürüsüne dayalı süreçlerin geri çevrimini zorlamaktadır. Pasifik"den sonra gidilecek başka köy var mı? sorusu ise başka bir uyuyan devi, Kara Afrika"yı düşündürüyor...

Not: Yazının ilk bölümünde Çin oligarşisinin toplam servet rakamını dikkatsizlik sonucu yıllık gelir olarak yazmışım. Dikkatli bir okur olan ve beni uyaran Ahmet Tanleme"ye teşekkür eder, özür dileyerek düzeltirim.