Nitelikler ve nicelikler

Modern toplumlar, kalabalık toplumlardır. Özellikle sanayi kapitalizmi demografik yoğunlaşmanın zirve yaptığı bir dönemdir. Öte yandan sözkonusu kalabalıkların eşitsiz örgütlenmesinin, kapitalist üretim ve tüketim için elzem olduğunu da biliyoruz. Yâni kapitalizm işgücü-yedek işgücü; ya da tam ve eksik tüketicilerin eş anlı varolmasıyla hayat bulmaktadır.

Kapitalizmin demografik yapısında nitelikli olanı, niteliksiz olandan, yâni niceliklerden ayrıştırmak da hayâtî bir rol oynuyor. Bunun içindir ki çekirdek kapitalist toplumların tarihsel gidişâtında Sosyal Darvinizm çok belirleyici olmuştur.

Niteliklerin niceliklerden ayrıştırılması; kalabalıkların insansızlaştırılması suretiyle denetim altına alınmasıyla sağlanıyor. Bunu önce, tarihsel kültürel bağları dışlayarak; "birey", "ulus", "toplum" ve "sınıf" gibi soyut ontolojik kategoriler üzerinden yaptılar. (profesyonel ontolojiler de bu kapsam da düşünülebilir). Birey, diğer bireylerden ve kitleden ; (uygar)toplum (uygar olmayan)topluluklardan, ulus diğer uluslardan, sınıf ise diğer sınıflardan ayrışarak kendi çıkarlarına gömülmeyi ifâde eder. Bu ayrışmanın barışçıl olmadığı ve husûmet yüklü olduğu da âşikârdır.

Birey zaman içinde yeni kapitalizmin bireysileştirici etkileriyle aşındı. Toplumlar söndü ve toplulukların etkisi su üstüne çıktı. Ulus aşkın yeni iktidar odakları ulusları denetlemeye başladı. Emek-sermaye ilişkileri dönüştü ve bildik sınıfsal ayırımlar uçuculaştı. Kurulu profesyonel ağlar ise delik deşik oldu. Bugün nitelikler, ister içine doğulmuş ister el edilmiş olsun tamamen kültürel bir özellik kazanmış durumdadır. Pekiyi; dünyâda genel geçer ideal nitelik acaba nedir?

Gelişmemiş, niteliksiz "Doğu" toplumlarına yönelik aşağılayıcı bir bakış ,ister çok kaba biçimlerde, ister sempati aracılığıyla inceltilerek varlığını kesintisiz bir biçimde sürdürüyor. Doğu imgesinde kalabalıkların ve kaotizmin birlikte sunulması da bu yüzdendir. Akılcı bir düzenlilik içinde örgütlenmiş olan "tenhâlık" ve "sükûnet" ise modernliğin niteliksel ayrıcalığıdır.

Hasılı modern dünyâda nitelik elde etmek, merkez-kaç bir fırsat elde edip niteliksiz öteki"nden ayrışmak; ayrıcalıklı bir tenhâlığa ve sükûnete erebilmektir. Buna göre kalabalık metropoller, içinde sayısız fırsatların kol gezdiği mekânlardır. Metropoller sunduğu fırsatlar kadar sevilir. Fırsatçı bireysiler için bu, tenhâlık lüksünü elde etmenin kefâreti olarak geçici ve sınırlı bir deneyimdir.

Metropol jungle"ları sâdece zorunlu bir o kadar da gönülsüz karşılaşmaları ve geçişleri anlatır. Rekâbetçi metropol hayatlarında kazananlar ara deneyimlerin sonunda banliyölerine , kaybedenler ise gettolarına çekilecektir. Günümüz dünyâsında nitelik ve nicelik arasındaki en temel ayırım tenhâlık - kalabalık; ya da banliyö-varoş farkıdır. Bu fark elbette tek dereceli değildir. Kültürel ve mekânsal olarak da çeşitlenir ; hatta taşraya da sirâyet eder. Öte yandan sürekli bir marjinalizm üretir.. Her niteliksel ayrıcalık kalabalıkların yâni niceliğin baskınına uğrayıp olağanlaşma tehditi altındadır. Bodrum"a gitmek bir zamanlar kültürel bir ayrıcalıktı. Bugün Bodrum"a gitmenin değil; orada pahalı bir "beach" deneyimi yaşamanın ve Mâvi Yolculuğa çıkmanın ayrıcalığı var. En ayrıcalıklı olanlar ise , Hindistan ve Afrika gibi yaşanması imkânsız egzotik yerlere giden, nevzuhur spor dallarına ilgi duyan ultralardır.

Orta sınıf kentselleşme ve turizm ideolojisinin bunu inceden inceye ve tutkulu bir biçimde işlediğini biliyoruz. Dünyâyı kurtarmaya azmetmiş alturist bir orta sınıf insanlığa ağır bedeller ödetti.. Şimdi de gemisini kurtarmaktan ve bezemekten başka bir şey düşünmeyen, neo paganizm yüklü ultra fantazmalarıyla yaşayan bir orta sınıf var. Demek ki tarihin orta sınıflardan daha çekeceği bitmemiş...