TR
EN
AR
FR
RU
UR
Paralı askerlerin ricâtı (2)
Tüketim kapitalizminin, bizzat kapitalist üretkenliğin düşmesinin fonksiyonu olduğunu ve sanayi kapitalizminin çöküşüne giden yolda en yozlaşmış evre olduğuna işâret edildi.
Üretim İnsanı
(Homo qui Prodit) ile Tüketim insanı
(Homo Consumens) arasındaki farktır bu. Sembolik olarak tespit edecek olursak tüketim dünyâsında tulum
ve üniformanın
yerini serbest kıyâfetler
almıştır. Mesela üretime odaklı olduğu sanayi toplumlarında maarifte püritan disiplin esastır. Üniforma bu disiplinin karşılığıdır. Mekteplerde üniforma giyen nesiller, askerliklerindeki üniformaları da yadırgamayacaktır. 18.Asır sonlarından başlayıp, 19.Asır’da zirve yapan
sanayi kapitalizminin vahşi tabiatına
arkaik bir örüntü (pattern) olarak bakılır. İlk bakışta bu değerlendirmeye hak verdirecek alâmetler de mebzul miktardadır. 19.Asır’da tulumu kuşanıp üretimi sırtlayan fişeklenmiş uluslar, vakti geldiğinde de tulumlarını çıkarıp,üniformalarını kuşanıp birbirlerini boğazlamaktan geri kalmıyorlardı. (Orak çekiç
’in muarrızı ve daha gerçek olanı çekiç-silâh
ikilisidir). 19.Asır büyük bir üretim patlaması üzerinden militarist târihe eklemlenmişti. 1806-1870 arasında, aşağı yukarı her 10 seneye bir büyük savaşın düştüğünü biliyoruz. 1870-1914 arasında yaşanan, barış içinde geçen Güzel Zamanlar
(Belle Epoque) kapitalizm-militarizm
bağının aşıldığını düşündürdü. Ama bu aldatıcıydı. İnsanlık 1914 ve hemen arkasından 1939’da iki büyük savaş yaşadı. 1945’den sonra kurulan 20.Asır dünyâsı savaşı merkezkaç bir sürece soktu. Bilhassa II.Umûmî Harp sonrasında kapitalizmin medenîleştiği
iddia edilir. Bu tespiti ince ince düşünmek lâzım gelir. 20.Asır’da kapitalizm olsa olsa sâdece merkez dünyâlarda(Batı’da) medenîleşme işini kotardı. Yarı merkez ve çeper dünyâlarla kurduğu ilişkilerde vahşî tatbikatlarını devâm ettirmekte asla geri adım atmadı. Batı’nın kendi dâiresinde başardığı ise kapitalist sınâî münasebetleri rutinleştirmek
ve bürokratikleştirmek
oldu. Hâsılı bu medenîleşme vetiresini, yüksek bir ahlâkî olgunlaşma olarak değil;
Sigmund Freud, Max Weber ve Norbert Elias çizgisinde bastırma ve konformizm
dinamikleri üzerinden anlamak gerekir. (LSD’nin icâdı ile sınıf savaşlarının yatışması zamandaştır). Bu iki dinamik yurttaşları kuşatan devlet teminatlı bir rahatlama, gevşeme, işlerini oluruna bırakma
gibi yaygın davranış örüntülerini doğurdu. Artık savaşmak ayıptı
. Vietnam bu ayıbın tesciliydi. (Bu ağır mağlûbiyetten sonra ABD Ordusu bir daha kolay kolay tek başına hareket edemedi. Afganistan ve Irak’ta hep koalisyon aradı). Batı kamuoylarında savaşı bireysel özgürlükler adına reddeden vicdânî redçilik
hareketleri yaygınlaştı. Giderek askerlik ulusal bir yükümlülük olmaktan çıktı; pek çok yerde sivil hizmetlerle yer değiştirdi; askere gidip gitmemek bireysel tercihlere bağlandı. 19.Asır’da şekillenen Napolyonik millî ordu kavramından giderek uzaklaşılıyordu. Hâsılı 20.Asır’ın rutinleşmiş ve bürokratikleşmiş yapılarının hüküm sürdüğü evrelerde 19.Asır’ın o mâhut tulum-üniforma diyalektiği aşınmaya başlamıştı.
20.Asır’ın sonlarında -1970’lerden başlayarak- sınai kapitalizmin de verimliliğinin düştüğünü görüyoruz. Üniforma cephesinde ise Soğuk Savaş’ın orduları alabildiğine paslandırdığını görüyorduk. ABD ordularının sınır ötesi harekâtları çok defâ fiyaskoyla bitiyordu. Falkland zaferi (!) İngiltere için çok soru barındırıyordu. Fransız Ordusu, lejyoner rezâletleri dışında ortada yoktu. Rus ordusu ise Vietnam’ını Afganistan’da yaşamaktan kurtulamamıştı. 20. Asır milletleri şöyle böyle üretim odaklıydı. Buna rağmen Napolyonik
millî ordular çözülmeye başlamıştı. Varın, karnalesk
ve şenlikli
(gayish
) 21. Asır tüketim toplumlarında bu aşınmanın nerelere gidebileceğini siz hesaplayın. Diğer taraftan 20.Asır’da militarizme karşı çıkmanın konformist bir temeli olsa da, hâlâ ahlâkî olarak gerekçelendirilebilecek bir tarafı vardı. Bu asrı ne de olsa en az bir tarafıyla Sartre karakterize ediyordu. Anti-militarist talepler özgürleşme olarak da târif edilebilir. Doğrudur; lâkin bu tarz bir özgürleşme, Sartre’ın muhteşem bulduğum bağlatılandırmasında olduğu üzere mes’uliyete dayanan bir pozitif özgürlük anlayışından
çok, müdahalesizlik
(non-interventionist), konfor güden
, “askerlikten yırtmak” gibi en ucuz yollu negatif bir özgürlük anlayışıdır. Militarizmin kuvvetli ahlâkî tonlamalar üzerinden eleştirisinden çok bireyin kendisini ondan kurtarmasını
ifâde eder. Esâsen Sartre’ın yerini Foucault’nun, Russell’ın yerini Zizek’in aldığı bir dünyâdan fazlasını da beklememek gerekir. Bu boşluğu telâfî edebilmek adına askerlik hızla profesyonelleştirildi. Meselâ ABD Ordusu peş parasız, işsiz, kaybedecek bir şeyi, ölseler bile çok defâ hesap soracak âilelerinin bile olmayan göçmenler, siyahlar ve Hispaniklerle dolduruldu. Bunların Irak’ta ölmeleri Vietnam’da olduğu üzere savaş karşıtı bir kamuoyu yaratmadı. (Ne de olsa Beyazlar ölmüyordu). Dahası ABD otoritelerinin elinde herbirisinin imzâladığı, ölüm dâhil her neticeyi kabûl ettiğini bildiren kapı gibi sözleşmeler vardı.
Eziklerin ve lümpenlerin silâhlandırılması
ve maaşa bağlanması son derecede tehlikeli bir iştir. Irak’ta yapılan ve az bir kısmı fâş edilen mide bulandırıcı işkencelerin altından bu silâhlandırılmış ezikler ordusunun neferlerinin çıkmasını yadırgamamak gerekir. Gelelim şu Wagner meselesine.. Rusya üretim târihinden en fazla hasar almış uluslardan birisi olarak çıktı. Ruslar rûhen, zihnen üretimden tamâmen koptu ve votkaları ellerinde en çılgın reflekslerle tüketim dünyâsına dâhil oldu. Askerî plânda ABD Ordusu’nu nasıl ezikler doldurduysa, Rus Ordusu da benzer olarak bir tecrübeyi yaşadı. târihlerinden alınacak çok ders vardır.
Blackwater
ve Wagner
ve onlara mümâsil sayısız teşkilât bu sürecin apse yaptığı an alevlenmiş uçlarını teşkil eder. Wagner’de lümpen boyuta
bir de hapishânelerden devşirilen askerlerde olduğu üzere kriminal boyut
eklemlenmiş görünüyor. Bu cihazları sevk ve idâre etmek son derecede ihtiyat ve ihtimam ister. Faydalı oldukları târihler vardır. Ama paralı askerlik her şekilde yozlaşmaya müsâittir. Bu durumlarda kanserleştikleri ve bütün bünyeyi tehdit ettikleri muhakkaktır. Yeniçeriler
ve Strelitzler
’inEz cümle sanayi toplumları çözülüyor. Ekonomiler, uluslar, devletler, kültürler, tekmil kurum ve kuruluşlarıyla bundan nasibini alıyor. Wagner, Pirigojin deyip geçmeyelim. Soru çok.. Paralı orduların sakıncalarını uzun uzun yazan Machiavelli’nin yaşadığı devirlere geri mi dönüyoruz? Değilse, feodal geçmişimiz geri mi geliyor? Acep biz mi oraya dönüyoruz?..
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.