Savrulmalar

Türkiye"de yaşanan son gelişmeler herkes için öğretici sonuçlar içeriyor. Elbette anlayabilene. Manzaraya bakalım: Dün yan yana olanlar bugün uzlaşmazlık sergiliyor. Öte yandan, dün karşı karşıya olanlar bugün işbirliği yapabiliyor. Buna bütün dünyâ dillerinde savrulma ve tutarsızlık denir.

Savrulmalar diyalektiğin tezâhürleridir. Târihsel-toplumsal ya da bireysel düzeylerde ortaya çıkar. İnsanlık durumları bu savrulmaların komik, dramatik ya da trajik misâl ve hikâyeleri ile yüklüdür. Tutarlılık ve savrulmazlık ilâhî bir ayrıcalıktır. Goethe en büyük tutarsızlığın tutarlılık iddiaları olduğunu söylemiş. Gerçekten de târihin matematiği değil, diyalektiği var. Önemli olan savrulmalarımızla nasıl başa gelebileceğimizdir. Elbette her savrulma mâliyetlidir. Bu noktada gâliba mahâret, mâliyetleri düşürebilmektir.

Hukukluluk, siyâsal savrulmaların mâliyetini azaltan bir güçtür. Türkiye"de eksik olanın bu olduğu çok âşikâr. Siyâset zümresi ile hukukçular zümresi dünyânın her yerinde birbirinden hoşlanmayacaktır. Ama hukuka uygunluk bu iki zümrenin de geçimini sağlayacaktır. Dikkat edelim, hukukçular zümresi de buna dâhildir. Sâdece cübbe giyerek hukukçu olunmuyor. Hukukçuların hukûkîliği sindirmesi en az, hatta daha fazla olarak siyâsetçi zümresinin hukuku sindirmesi kadar önemlidir. Osmanlı"dan Cumhuriyet"e, Cumhuriyet"in bir on yılından diğerine, siyâsetçi zümresinin uğradığı nitelik kaybından sık sık bahsediyoruz. Nitelik kaybı bununla sınırlı değil. Görülüyor ki hukukçulara da sirâyet etmiş durumda. Kâhir ekseriyeti, "Devletin çıkarları ile hukukun gerekleri çelişirse ne yaparsınız?" sorusuna "Devletin çıkarlarını savunurum" diye cevap veren bir zümreden, söyleyin Allah aşkına, hukuk adına ne hayır beklenebilir ki? Türkiye"de hukukçular maalesef çok kötü yetişiyor. Bu kötü yetişmiş savcılar, avukatlar ve hâkimler; iddia, savunma ve kararlarıyla hukukun üstünlüğüne olan inancı zayıflatıyor.

Hukuk elbette iktidârların işine gelmeyecektir. Hukuka dâir bu olumsuz bakış, dar görüşlü ve kısa vâdeli bir değerlendirmenin eseridir. Oysa orta ve uzun vadede hukuka uygunluk, siyâsal iktidârların inandırıcılığını güçlendiren bir kazanım olarak geri dönecektir.

Türkiye"de vesâyetçilik elbette ki 12 Eylül hukuksuzluğu ile sınırlı değildir. Ama vesâyetçiliğin kalıcı bir şekilde geriletilmesi 12 Eylül ile kapsamlı bir hesaplaşmaya bağlıdır. Bu hesaplaşma intikam alıcı değil, düzenleyici bir akıl ile yürütülmek zorundadır. Değilse, iktidâra gelene kadar her parti 12 Eylül hukuksuzluğunun doğurduğu birikimlerle yelkenlerini dolduracak; ama iktidâra geldikten sonra bu yoldaki vaadlerini unutacak ya da savsaklayacaktır. Daha beteri, 12 Eylül"ün siyâsal iktidârlara tanıdığı hukuksuz gücün tadına varmak ve bunu kullanmaktır.

Türkiye, son yıllarda sosyoekonomik anlamda çok önemli bir kabuk değişimi geçirdi. Bu değişim, ülkeyi çok civcivli bir coğrafyanın baskın aktörlerinden birisi hâline getirdi. Önümüzdeki on yıllar, Türkiye"nin sağladığı büyümenin nasıl yeniden üretilebileceğini sorunsallaştırıyor. Meselâ büyüyen bir ekonominin enerji kullanımı artacağı için daha büyük yatırımlara gitmek zorunda. Türkiye enerji ihtiyacını karşılarken onun mâliyetlerini düşürebilmek zorunda. Bu da izlenecek enerji siyâsetlerini karmaşıklaştırıp çetinleştiriyor. Tıpkı bunun gibi Türkiye, önümüzdeki on yıllara girerken hukuk açığını kapatmak ve siyâsal donanımını yenilemek zorunda. Hem de tepeden tırnağa. 12 Eylül kalıntısı zihniyetler, kurum ve kuruluşlarla, önümüzdeki on yılların siyâsal mâliyetleri karşılanamaz. Savrulmalar artar. Çarpma şiddeti ve mâliyetleri katlanır.