Siyâsetin dönüşümü

1980"lere gelinceye kadar siyâsal kültür, "birey-sınıf-ulus" odağında şekilleniyordu. 1980"lerden sonra ise "ekonomizm- kültüralizm" temelinde yeniden tanımlandı. İlk evrede sol, "sınıf"; ya da Üçüncü Dünyâ ya da Bağlantısızlar hareketinde olduğu üzere, devletsiz olmak kaydıyla "ulus" tematiklerinden hareket ediyordu. Sağ, buna mukâbil; "birey" ve devletli olmak kaydıyla "ulus" parametrelerine yaslanmaktaydı. 1980 sonrasında ise sağ; içinde sâdece ekonomik girişimciliği ile soyut bir "birey"in yer aldığı insansız bir ekonomi; yâni "ekonomizm" gütmeye başladı. Yeni sol"un siyâsal sermâyesi, "sınıf" olmaktan çıktı. Bunun yerine, kültürel olmak kaydıyla "birey" ve yine devletsiz; özellikle de devletle sorunlu olmak kaydıyla "etnik" ulusçuluk ikâme edildi.

Sağ"ın ekonomizmi ile sol"un kültüralizmi kendi aralarında çatışıyor. Ama bu çatışmayı uzlaşmaz bir çatışma olarak görmemek gerekiyor. Zâten çatışma kavramı târihsel olarak çok tantanalı manzaralar çizse de, esasta çok çürük bir kavramdır. Târih, insafsızca çatışırken uzlaşan o kadar çok tecrübeyi bize sunuyor ki... 19. Yüzyılda sanki uzlaşmaz olarak çatışan emek ve sermâye -bunu sol ve sağ çatışması olarak da okuyabiliriz- 20. Yüzyılda uzlaştı; hatta pek çok konuda ittifak etmeye başladı. Bu aslında çatışmanın da aslında ne kadar çürük bir ilişki olduğunu gösterir.

21. Yüzyıldaki yeni siyâsal paradigmadaki bölünmeler ve çatışmalar da benzer çürük temellere oturuyor. Meselâ ekonomizm, insansızlık ve ekonomi dışılık üzerinden şekilleniyor. Hiçbir insânî maliyet, ekonomik mâliyetlerin hesap dâiresine girmiyor. Ekonomik zorunluluklar, insânî zorunluluklarla kayıtlandırılmıyor. Öte yandan ekonomizm, olduğu kadarıyla insanlığın siyâsal kazanımlarını da insafsızca yok edebiliyor. (Reaganism, Thatcherism ve de cümle Lâtin Amerika diktatörlerini, en azından bizim nesiller unutmadı). Ekonomizm nihâyet, bir târihsel kategori olarak ekonominin, finans dışındaki diğer derin köklerini ihmâle uğratarak; neredeyse yok sayarak varoluyor. Yâni ekonomizm denildiğinde aslında ekonomisiz bir düşünceden söz etmiş oluyoruz.

Yeni sol"un siyâsal sermâyesi olan "kültüralizm" üzerinden ihmalli akıl yürütmenin bir başka örüntüsüne şâhitlik ediyoruz. Birer kültürel kategori olarak "birey" ya da "cemaat" analizleri, yeni sol"un imge ve kavrayış dünyâsında ekonomik nitelikli maddî hayât koşulları üzerinden işlem görmüyor. Bu biraz da yeni kapitalizmin, emek dünyâsını merkez-kaç kılmasıyla alâkalı. Ama, yeni sol, emek temelli düşünce dünyâsını bu gelişme üzerinden yeniden inşa etme misyonundan kaçmış gözüküyor. Bangladeş"te binlerce işçinin yıkılan binaların enkazı altında kalıp öldüğü haberlerini dert edinen bir sol yok artık. (Eskiden olsa bu haber ile dünyâ yıkılırdı). İnsanların cinsel tercihleri, etnik kavgalara hâmilik ve danışmanlık yapmak, sol"un daha da bir kolayına geliyor. Her insanlık durumunu, maddî temellerinden söküp kültürelleştirmek işbu kolaycılığın ürünü.

1980"lerden başlayarak günümüze kadar devam eden ekonomizm ile kültüralizm temelli siyâsetler, eski kurumları kısmen yok etti. Ama pek çoğunu da dönüştürdü. Kurumsal isimler aynı; ama içerik neredeyse tamâmen değişti. Ne devlet, ne eğitim kurumları ne de meselâ sanat eski anlam ya da içeriklerine sâhip. Hepsinde müthiş bir aşınma, yüzeyselleşme ve derinlik kaybı yaşanıyor.

Kültüralizm ve ekonomizm ortaya sıfır toplamlı bir durum çıkarıyor. Bu sıfırlı toplam, yabancılaşma târihimizin mizânına yazılıyor. Ekonomizmin yabancılaştırıcı etkileri zâten çok ortada. Daha vahimi kültüralizmler üzerinden yaşanan kültürel yabancılaşmalar.

Siyâsetin dogmatiklerini kaybetmesinin üzerinden çok zaman geçti. (Bunu bir kayıp olarak görenlerden değil; tam tersine hayra yoranlardanım). Siyâsetin elinde daha çok tematik bir sermâye kaldı. Ekonomizmin ve kültüralizmin şenlendirdiği bir dünyâda bu tematikler çok iş gördü. Gelin görün ki gâliba denizin sonuna yaklaşıyoruz. Yeni ekonomik krizler ve alınan tedbirler önümüzdeki on yılların hiç de geride bıraktığımız on yıllar kadar şenlikli geçmeyeceğini gösteriyor. Eğer finansal köpürme sonlanırsa, kültürel köpürme de sonlanacak demektir. Daha az şenlikli bir dünyâda siyâset de tematiklerini gözden geçirmek zorunda kalacak. Endişelerim, tematiklerin işgörmediği bir siyâsal dünyâda yeni dogmatiklerin yükselme tehlikesiyle alâkalı. Hayırlısı...