Toplumsal dinamikler, siyâset ve hukukluluk

Artık değerin kolay kolay arttırılamadığı, çevrimselliğin hâkim olduğu kadim dünyâlarda, siyâsetin ağırkanlı bir iş ve işlem ağı olarak teşekkül etmesi anlaşılabilir bir olgudur. Antik dünyalardaki dengeler, ağırkanlı siyâsetlerle arttırılması zor artığın bölüşümü arasında kurulurdu.

Modern-kapitalist dünyâda bu uyum bozulmuştur. Bunu da anlayabiliyoruz. Çünkü kapitalizm, artığın kendi asimptotunda kendisini maksimize etme kabiliyetini ifâde eder. Yâni "artık", artık arttırılabilmektedir. Bu çevrimsel dünyânın sonu, kartezyenlerin ve pozitivistlerin kuramsallaştırdığı, düzçizgisel (lineer) dünyânın da başlangıcıdır. Modern siyâsetler de statik dünyâsını dönüştürmek ve en azından toplumsal dinamiklere göre yeniden şekillendirmek zorunda kalmıştır.

Beşerî dinamikler modern dünyâda "toplumsal" (bazen de sınıfsal) dinamikler olarak okunur. Buradan hareketle, siyâsal çözümlemelerde, "toplumsal" dinamiklerin veri durumu ile "siyâsal" yapılar arasındaki ilişkiler tartışılır. Hattâ buna mühendislik dünyânın terminolojisinden ödünç alarak "toplumsal dinamikler" denilmektedir. O zaman ilişkileri, mühendislik terminonojiyi biraz daha zorlayarak "toplumsal dinamikler ile "siyâsal statikler" arasındaki gerilimli ilişkiler olarak ortaya koyabiliriz.

"Siyâsal statik"lerin "toplumsal dinamik"leri hazmetmesi hiçbir yerde kolay olmamıştır. Siyâsal modernleşme kuramlarının bolca üzerinde durduğu krizler, işbu hazmetme süreçlerinin dramatik, trajik aşamalarını izlememizi sağlar.

Modern siyâsal zihniyetlerin kapalı olması durumu, siyâseti statik, açık olması ise dinamik taraflarından okumayı karşılar. Bu belki sağcılık ve solculuk için de tekrarlanabilir. Sağ ağırlıklı olarak statik hesap yaparken, sol"un hesapları dinamiklerden yanadır. Elbette ki her iki tür okuma da, bir tarafıyla eksiktir. Hukuk düşüncesi, dinamik ve statik okumaları dengeye getiren "üçüncü" tür okumadır.

Türkiye, dinamik bir toplumsallığa sâhip bir ülkedir. Bu ülkenin belirli yörelerinin iklimine kanıp, buradan kültürel sonuçlar çıkartmak çok yanlış. Türkiye"de toplumsal kültür, bazı yazar çizer tâifesinin öyle göstermek istemesine rağmen "Akdeniz" kültürü değil. Fiestayı biraz öğrendik ama; bu ülkenin toplumu, gecesini gündüzüne katarak çalışabilen, halâ siestası olmayan bir toplumdur. Hâsılı, meraklıları için bu ülkenin toplumsal dinamiklerinden endişe etmeye mahâl yoktur. Sorun, iş ve işlemleri ele alış ve yürütüş tarzımız ile ilişkilidir. Son derecede savruk, kısa erimli olarak hesap yapan, kişisel bir tarzdır bu. Aslında bu tarz ne hesaplıdır ne de hesap vermeye yanaşır. Dolayısıyla , toplumsal dinamiklerimizin hep hasır altı ettiği, kapalı tuttuğu bir dünyâsı vardır.

Bu tarzın sonradan olduğunu sanmıyorum. Artığın arttırılamadığı bir dünyâda siyâsetin statik dünyâsı, artığın bölüşümünde kapalı ilişkileri ve ittifakları izlerdi. Bölüşüm, taşrada da uzantıları olan saray hizipleri tarafından yönlendirilirdi. Kapitalist ekonomi dünyâda, yarı merkez ülkeler grubunda yer alan Türkiye"de bu ilişkiler devam etti. Dünyâ artığından Türkiye"nin payına düşen kısıtlı kaynakların bölüşümünü "devletçilik" temelinde yine bu gelenek yaptı. Ne çok partili hayâta geçmek, ne de küresel ilişkiler ağına eklemlenmek tabloyu değiştirebildi. Bunun gibi, ne "statikçi onarımcılar" ne de "dinamikçi açılımcıların" arasında yaşanan iktidar değişimleri bu ilişkileri dönüştürebildi. Tartışmalar temelde bu ilişkilere değil, bu ilişkiler içinde kimin baskın olup diğerlerini bölüşümün dışına atacağı ile sınırlı kaldı. Türkiye artık bunu görmek durumunda. Kamusal kararlar ve kamusal otoritelerle özel girişimciler arasındaki ilişkileri saydamlaştıran, hesap sorulabilir ya da hesap verilebilir düzeye getirecek olan hukukluluktur. Paralel devlet (saray hizipçiliğinin yeni adı) temizlendikten sonra, üstelik hiç gecikmeden yapılması gereken budur. Değilse, toplumsal dinamiklerimizden çekeceğimiz daha çok şey vardır. Ve bu ülke daha çok operasyon (saray darbeciliğinin yeni adı) görür.