Tüketim en büyük güçtür

Sendikal yapıların güçlü olduğu 1970''li yıllarda, toplu grev, iş bırakma benzeri sıkı bir siyasal eylem öncesinde bir işçi sınıfı siyaset ezberini çok sık duyardık: “Üretimden gelen gücümüzü kullanacağız”. Bu cümle Aynı zamanda siyasal devrimin de bir provası sayılan bu ifade kimsenin derinliğine sorgulamadığı bir siyasal amentü gibi çalışırdı. Dünyayı değiştirecek siyasal eylemler şalterlerin kapatılmasıyla başlayacak, dalga dalga orta-alt sınıflar ve köylüleri de kapsayacak bir şekilde yayılacaktı.

Sendikal yapıların o büyük gün gelene kadar bir başka görevi ise, işçi sınıfının kötü yaşam koşullarını göreli kazanımlarla iyileştirmek olarak formüle edilirdi. O zamanlar çok az insan buradaki paradoksu anlayabilmişti. Göreli refah etkisi başlığı altında tartışılan da buydu. Acaba zaman içinde işçi sınıfı edindiği kazanımlarla rahat bir hayat sürmeye alışır; dünyayı umuruna koymaz hale gelirse, ne olacaktı? Aslında daha bu soru tartışılırken olan olmuştu. 20.Yüzyıl''da, bir önceki yüzyıldaki gücünün en azından yarısını, Keynesgil yeniden bölüşüm siyasetleriyle sağlaması yapılmış II.Enternasyonalci sosyalistlere kaptıran hareket; 1970''lerde seslendirilen ve şok etkisi yapan Avrupa komünizmi aracılığıyla da eski iddialarından tamamen dönmeye başlamıştı. Enrico Berlinguer ve George Marchais önderliğindeki iki büyük komünist partinin (İtalyan ve Fransız Komünist Partileri) başını çektiği, daha sonra İspanyol Komünist Partisi''nin de dahil olduğu, Yunan Komünist Partisi''nin de ikiye bölünmesine sebep olan süreç basbayağı pes etmek ve havlu atmaktı. (Bugünü konuşmayı bile anlamlı bulmuyorum. Çünkü, bugün işçi sınıfı hareketi bile yok. Eğer varsa da, tarihin öznesi olmak gibi eski keskin iddialarından tamamen arınmış, sadece eldekini kaptırmamak telaşında olan bir harekettir).

Neden mi böyle oldu? Karatani''yi dinleyelim: İşçi sınıfının devrimci iddiaları tarihsel anlamda en çürük olduğu noktaya, yani üretime dayandırılmıştı da o yüzden. Aslında işçi sınıfının üretimden gelen bir gücü yoktu. Çünkü emeğini satılık eden bir insanın konumu asla onu satın alan kadar, yani sermaye kadar olamaz. İki şalter kapatmakla , ya da genel greve giderek dünya değişmez. Sadece kesintiler olur ve her defasında bundan en fazla işçi sınıfı zarar görür. Marx üretim fetişizmini eleştirir, ama bir bakıma kendisi de o noktadadır. Kapitalizmi son tahlilde bir büyük ilerleme olarak okuması, Aydınlanmacı tezleri kritik edememesi, bilimciliği, din karşıtlığı vb yanlışlar hep bu okumanın sonucudur.

Bugün büyük çoğunluk kapitalizmin aşılamaz olduğuna inanıyor. Bu olumsuz ve umutsuz bakış özellikle de tüketim üzerinden insanlığın teslim alınmış olmasıyla pekişiyor. Oysa tam tersini düşünmek, her zaman olduğundan daha fazla umutlu olmak lâzım. Neden mi? Çünkü 19.Yüzyıl''da emek o denli fakirleştirilmişti ki, insanların alım gücü ancak çok sınırlı olarak karnını doyurmaya yetiyordu. 19.Yüzyıl''ın mutandan siyasal eylem tarihi bizi yanıltmasın. O eylemler umutsuzluğun eylemleridir. Emeği en ucuz düzeylerde satın alan ve devasa üretim yapan akıllı (!) kapitalizm , buna müşteri bulamayınca buhran geçiriyor; bu buhranı aşmak için ise işi savaşa döküyordu. İkinci dalga kapitalizmi “tulum” ve “üniforma” arasına sıkışan insanları göreli olarak bu cendereden çıkardı ve bir düzey müşteri kıldı. Bu aynı zamanda üretim ve tüketim arasında emek dünyasının pasifleştirilmesidir. Bugün Üçüncü Dalga Kapitalizm önce “tulum-üniforma”, daha sonra “yeniden-üretim”in rutinleri arasında sıkışan büyük kütleleri toptan hatta neredeyse karşılıksız müşteri kılıyor. Düne kadar sadece emeğini satan insanlar bugün kapitalizmin alıcısıdır. Esas güç, Karatani''nin son derecede doğru vurguladığı üzere tüketici proletaryadadır. Bu proleterya bir bakıma bütün bir insanlıktır. Satmadan yapamayan sermaye , alıcıları karşısında alabildiğine kırılgandır. Tarihsel fırsat diye buna denir...