Bir yazı adamının ardından...

"Tercüman" adı geçtiğinde bazıları dudak büküyorlar, biliyorum; oysa bizim ilk-gençlik dönemimizde fevkalâde önemli bir gazeteydi Tercüman ve bu önemini kapanmadan az öncesine kadar korudu. Mücadele gazetesiz verilmez; mücadeleyle geçen 1960''lardan 1980''lere uzanan yıllarda bayrak gazeteydi o...

Beğendiğiniz yazıları ne yapıyorsunuz? İnternetten yararlananlar için bu sorunun cevabı basit: İstediğiniz kadar kişiye bir yazıyı elektronik olarak gönderebilirsiniz. İnternet bağlantısı olmayanların da işleri kolay bugün; onlar da fotokopisini çektirip elden veya faksla istedikleri kişilere ulaştırabilirler. İnternet, fotokopi ve faks öncesi dönemlerde, bizler, başkalarının da yararlanmasını istediğimiz yazıları, karbon kâğıdıyla daktiloda çoğaltır veya mumlu kâğıda yazdıktan sonra teksir ederdik. Zahmetli bir işti bu ve ben bu zahmete en çok Ahmet Kabaklı''nın yazıları için katlandığımı hatırlıyorum...

Vefat haberini aldığımda, ilk düşündüğüm, kendilerinden yararlandığımız insanlara takdirlerimizi ne kadar az duyurduğumuz hissi oldu. Kalemini elinden hiç düşürmemiş ve hergün ilk günün heyecanıyla yazan Ahmet Kabaklı benim kendisinin ''eski bir hayranı'' olduğumu biliyordu elbette, bunu ona söyleme fırsatını bulmuştum; fikrî yapım üzerinde, yazarlığımın oluşmasında en büyük paylardan birine sahip olduğunu tam anlatabilmiş miydim acaba?

Bugün bile en dikkatle izlediklerimin başında gelir Ahmet Kabaklı''nın çıkardığı ''Türk Edebiyatı'' dergisi... Edebiyatımızın en seçkin örnekleriyle karşılaşmak, metinler üzerinde zorlandığımda zihnimi açmak istediğim her durumda başvuracağım beş ciltlik ''Türk Edebiyatı'' eseri de Ahmet Kabaklı imzasını taşıyor. Bir ara ''Muhayyelat-ı Aziz Efendi'' gibi eskiye ait eserleri günümüz Türkçesine kazandırma çabalarına katkıda bulunduğunu da biliyorum; o cehdi de beni şaşırtmıştı. Son eseri ''Temellerin Duruşması'' Cumhuriyet''in kuruluş felsefesiyle sonradan olanları karşılaştırıp sorgulamada fikrî ve yasal sınırları çizen bir başucu kitabıdır.

Ahmet Kabaklı bir edebiyat öğretmeniydi. Aydın''da görev yaparken, herhalde 1950''li yıllarda, açılan bir ''muharrirlik yarışması''nda birincilik kazanarak Bâbıâli''ye girmiş, ancak hergün yazdığı halde öğretmenliği terk etmemişti. Yüksek öğretmen okulundan mezun olanların edebiyat zevki ve bilgisinde silinmez imzası vardır. Hukuk fakültesini bitirdiğini ve bir ara avukatlık yaptığını da biliyorum.

Bu bilgileri belleğimden birbiri ardına sıralıyorum. Kabaklı Hoca, kişiliğim oluşurken bütün aslî ve fer''î özellikleriyle uzaktan beni etkilemiş bir yazardı ve sevdiğim bir yazarı ''yazar'' yapan unsurları zihnimde irdelerken iz bırakmış özelliklerini unutmadığımı sanıyorum. Onda, sürekli öğrenme ve kendini yenileme cehdi, elindekiyle yetinmeme duygusu ve büyük bir mücadele azmi gördüm. Çağdaşı ve mücadele arkadaşı olan pek çok yazardan Ahmet Kabaklı''yı ayıran en önemli özellik, aleyhine yazdıklarının bile kişiliğine saygı duymalarıydı.

Tercüman, bir döneminde, bizler için kendi başına bir okuldu. Ahmet Kabaklı, Ergun Göze, Rauf Tamer, Kadircan Kaflı, hatta Güneri Civaoğlu, Mukbil Özyörük... Bazen sayıları 500 bine ulaşan insan, bu yazarları okuyarak güne ve siyasî/fikrî mücadeleye hazırlardı kendilerini... Üzen veya sevindiren her olayı Tercüman''daki haberlerden öğrenirdik ilk önce, yorumu da onun yazarlarının kaleminden okurduk. Yazma eyleminin, herhangi bir konuda kalem oynatmanın zor olmadığı duygusunu iyi bir Tercüman okuru olduğumda tatmıştım. Havadis ve Son Havadis tumturaklı yazan, ya da adları önünde kalabalık unvanları bulunan yazarlarıyla bu hissi vermezdi; Yeni İstanbul ise yazar olma hevesini gıdıklamazdı... Tercüman ve yazarları bu bakımdan çok farklıydı...

Şimdinin gençleri, okudukları gazeteyi kendilerinin zihnî sınırları içinde görmek istiyorlar; kendileri ne kadar aydınlarsa o kadar aydın, ne kadar milliyetçilerse o kadar milliyetçi, ne kadar liberallerse ondan öteye liberalliği savunmayan ve kendilerinin olduğu biçimde müslüman... Bu satırları yazarken bir yandan da düşünüyorum: Tercüman elbette beni bütünüyle temsil eden bir gazete değildi, sözgelimi Ahmet Kabaklı''nın düşünceleriyle benim düşüncelerim yüzde yüz örtüşmüyordu; ancak ben Tercüman''ın değerini takdir ettiğim gibi, Kabaklı''nın ve diğer sütun arkadaşlarının saygınlıklarının gölgesinde mutlu da oluyordum. Rauf Tamer''in "O kafa" yakıştırmasıyla sembolleşen mücadele günlerinde ''çoğulcu'' olduğumuzu bugün keşfetmek benim için çok ilginç...

Türk edebiyatı meraklıları, Ahmet Kabaklı''nın yeni baskılarını hazırladığı beş ciltlik o dev eserden bugün ve yarın da yararlanabilecekler... Adıyla klasikleşmiş ''Türk Edebiyatı'' dergisi, rehberini kaybetmiş olsa bile, onun yönetiminde kazandığı olgunlukla yoluna devam edebilecek. ''Temellerin Duruşması'' ise daha kimbilir kaç nesil için kendi tarihiyle hesaplaşmanın en kestirme yolu olacak.

Cenaze töreninde, "Merhumu nasıl bilirdiniz?" diye soruldu ve son yolculuğuna uğurlayanlar, bir ağızdan "İyi bilirdik" diye mukabele ettiler. Eminim, Ahmet Kabaklı''nın öğrencisi yüzbinler de, bulundukları yerlerde, aynı cevaba yürekten katılmışlardır...

Mekânı cennet olsun, yakınlarının gönlü sabırla dolsun..