Kitaptan bir bölüm daha

Görüştüğü BBC muhabirine şunları söylemiş: "Tam yirmi iki yıldır politikanın içindeyim, dört yıl başbakanlık yaptım. Yolum bir kez bile yargıyla kesişmedi. Yasallıktan bir milim saptığımı, ne şimdi ne de gelecekte, kimse ispatlayamaz..."

Bu cümleleri sarf edenin ''bizden biri'' olduğunu sanacakları hemen uyarayım: Bu sözlerin sahibi bir Türk politikacı değil, İtalyan; bu sözleri söylediği sırada (1994) Meclis tarafından yeni düşürülmüş, henüz yargı önüne çıkmamıştı. Sonraları, döneminde işlenilen yolsuzluklar yüzünden yargılandı Bettino Craxi ve aldığı hapis cezasının infazından hemen önce de yurtdışına kaçtı. Yerleştiği Tunus''ta hayatını kaybettiğinde arkasından ağlayan tek kişi olmadı...

Bizde olup bitenleri bundan yaklaşık yedi-sekiz yıl önce İtalya''da yaşanan ''temiz eller operasyonu'' ile irtibatlandırdığımı biliyorsunuz. BBC muhabiri Matt Frei''nin o dönemi anlatan ''Getting the boot: Italy''s unfinished revolution'' (Kovulmak: İtalya''nın henüz bitmemiş devrimi) adlı kitabının bölümlerini birer ay arayla okuduğumda, bizde yaşananlar neredeyse aynen gözlerimin önünde cereyan ediyormuş hissine kapılıyorum...

Bettino Craxi 1976 yılında, henüz 43 yaşındayken, Sosyalist Parti liderliğine seçilmişti. 1994 yılındaki kongrede devrilene kadar, yani tam on altı yıl, partisini tek başına o kontrol etti. Büyük bir taktisyendi Craxi ve liderliği döneminde kurulan koalisyonlarda en önemli rolleri o oynadı; istediği zaman hükümetleri düşürebildiği için, aslında ülkedeki en güçlü politikacı oydu. Partisi çok popüler olduğu dönemde bile yüzde 14''ten fazla oy alamadığı halde, hükümetlerde en çok sayıda koltuğu ve önemli bakanlıkları o elinde tuttu...

Sosyalist Parti''nin iktidarda olduğu, ya da Craxi''nin hükümetleri belirlediği dönemlerde kurulan yolsuzluk tezgâhı korkunç boyutlardaydı. Sürekli bayındırlık bakanlığını elinde tuttuğu iktidarlar döneminde inşaat hamlesi başlatıldı; o hamle sonucunda ne olduysa ülkenin borçları arttı da arttı. İtalya''nın Avrupa Birliği ilişkileri bile etkilendi rüşvetten; 1991 yılında imzalanan Maastricht Anlaşması sırasında, İtalya''nın anlaşmanın yedi maddesinin hiçbirine uyum sağlayamadığı ortaya çıktı. BBC muhabiri Frei, "Bu, Craxi''nin dört yıllık başbakanlığı dönemindeki yolsuzluklar yüzündendi" diyor... Yargı safhasında, yardımcılarından Silvano Larini, "Craxi''nin parti merkezindeki makamına getirilen rüşvet paralarını kendi ellerimle yerleştirdim" ifşaatında bulundu...

''Temiz eller'' operasyonu başladığında, İtalya''da, hemen hemen hiç kimse, başbakanlık yapmış, saygın bir politikacı olarak bilinen Bettino Craxi''nin rüşvete bulaşmış olabileceğini düşünmüyordu. Ancak, birbiri ardına patlayan skandallar, yolsuzlukların belgelenmesi İtalyan kamuoyunu dehşete düşürdü. "O da mı?" diye soranlar, şaşkınlıkları gidince, duygularının nefrete dönüştüğünü fark ettiler...

Hem de nasıl bir nefret! Craxi ve onunla birlikte hareket ettiği bilinenler halk içine çıkamaz oldular. Roma''daki Piazza Navona''da vaktiyle sıkça gittikleri Maeilla Restoran''a yolları düştüğünde, garsonlar hizmet vermeyi reddetti. Parlamentoda dokunulmazlığının kaldırılması müzakereleri sürerken Roma''daki ikametgâhı olan Rafael Oteli''nden çıktığında, halk hem dille, hem de yüzüne bozuk para fırlatarak protesto etti kendisini; ortaçağda, hırsızlıktan hüküm giymişler de, bozuk para atılarak protesto edilirdi Roma''da...

Konuştuğu gazetecilere, kendisine karşı tuzak kurulduğundan, komplolara muhatap edildiğinden yakınıyormuş Craxi. Birine, "Yabancı istihbarat örgütleri peşime casuslarını taktılar" diye bağırıp duruyormuş... "Delil var mı?" sorusuna, "Delil mi, delil mi? Hem de mebzul miktarda var. Vakti geldiğinde hepsini ortaya dökeceğim" cevabını veriyormuş...

Kendisiyle Roma''da en son görüşenlerden olduğu anlaşılan BBC muhabiri Frei izlenimlerini şöyle anlatıyor: "Görüşmemizden bir hafta önce, nakliyeciler, Sosyalist Parti merkezinden son eşyaları taşımışlardı. Milyarları iç ettiği ileri sürülen partinin kendisi 180 milyon dolar borçlu duruma gelmişti çünkü..."

''Temiz eller'' operasyonunun İtalya''daki versiyonunu kitap sayfalarından takip ederken, siyasette hiçbir yasadışılığın uzun süre gizli kalamayacağı gerçeğini bir kez daha anladım. Craxi, bir zamanlar, ülkesinin medar-ı iftiharı genç bir politikacıydı; ipleri o çekiyor, olayları o yönlendiriyordu. Tabii, aile fertleri ve yakın dostlarıyla birlikte... Bulunduğu yeri sonsuza kadar elinde tutabilmek için gözü dışarıya kayıp etraftan rüşvet almaya başlamasıyla kendi sonunu getiren sürece de start vermiş oldu. Gerçek ortaya çıkınca ilk önce siyasi müttefikleri kendisine sırt döndü, sonra da halk...

Şu satırları beraberce okuyalım: "Görüşmeyi kendisiyle birlikte götürdüğümüz gazeteci arkadaşım, her şey olup bittikten ve ayağa kalktıktan sonra, ''Halk içine çıkabiliyor musunuz?'' diye sordu Craxi''ye. ''Elbette; daha dün otomobilimden çıkmış otele doğru yürüyordum, iki çocuk yanıma yaklaşıp ''Hırsız'' diye bağırdılar yüzüme karşı.'' Arkadaş, ''Peki siz ne yaptınız?'' diye sordu. Eski başbakan, ''Tokatladım onları'' cevabını verdi..." (Matt Frei, ''Getting the boot'', s. 52-59)