"Faaliyet dışı gelirler"

İstanbul Sanayi Odası''nın ilk 500 şirket anketinin sonuçları yayınlandıktan sonra yapılan yorumlarda en dikkati çeken hususların başında "Faaliyet dışı gelirler"in şirket kârları içerisinde önemli rakamlara ulaşması gelmektedir. Türkiye''nin ilk 500 büyük şirketinin "geçen yıl (1998)" ki toplam kârı 3,7 milyar dolar olmuş, bunun tamamı faaliyet kârı değil. Toplam kârın 3,3 milyar doları faiz gelirinden oluşmuş durumda. Bunun toplam kâr içindeki oranı yüzde 88. Bu olumsuz durumun iktisadî krizle bağıntısı tartışılamaz. Büyük sanayi şirketlerinin devlete borç vererek tefeci görünümü kazanması, gelirlerinin onda dokuzunun faiz gelirlerinden oluşması sağlıksız bir gelişme, şüphesiz. Bu yapısal bozulmanın ortadan kaldırılması, üretim ve ihracatın kârların kaynağı haline gelmesiyle mümkün elbette.

Geçen yazımda tekstil firmalarının yaşadığı girdabı belirtmiş, Halit Narin''in anahtar bırakma eyleminden sözetmiştim. Sanayiciler, yıllarca emek harcayarak oluşturdukları sınaî kapasitenin kısa bir zaman aralığında işlevsiz hale geldiğini görmüşlerdir. Buna ilişkin tepkilerini tonu giderek yükselen talepleriyle vermişlerdir. Sanayicinin yaşadığı her türlü krizin işçiyi de yakacağını artık herkes biliyor. Sanayicinin üretimle paralel bir grup olmaktan çıkarak finansçılar gibi "faizci" nitelik kazanmaları, eşyanın tabiatına da aykırıdır. Mustafa Özel''in de vurguladığı gibi, Vehbi Koç gibi sanayi duayenlerinin koydukları prensipler arasında sanayicilerin finansta işi olmamak ta var. Ama ilk 500 büyük şirketin gerçekleri, bu prensibe uymuyor.

İSO Yönetim Kurulu Başkanı Hüsamettin Kavi, "İSO 500" araştırmasının ekonomik krizin belgesi niteliğinde olduğunu, artık üretim yaparak sanayi faaliyetleriyle kâr etmenin çok zorlaştığını, 1998 yılında malî yapısı güçlü ve üretim dışı kaynakları olan sanayi kuruluşlarının faiz geliri elde ederek ayakta kaldıklarını, bu faiz sarmalı aşılmadıkça hiçbir konuda düzelmenin sağlanamayacağını, hükümetin açıkladığı ekonomik paketin olumlu bir rüzgâr estirmekle birlikte piyasaların bu düzenlemelerin hayata geçmesini beklediğini açıklamıştır. (Bkz. Yeni Şafak, 29.07.1999, s.6, Yalnız Faizciler Ayakta/Nuray Keskin). Sayın Kavi''nin açıklaması, gerçeğin aynıyla izhârıdır. İktisadî kriz süreci aşılmadıkça, bu yapının kurtarıcı görünümünü 1999 yılı için tekrarlamak mümkün olmayabilir. Çünkü üretimsiz ekonominin yaşaması beklenemez.

İSO 500 Araştırması yayınlanmazdan çok önce, 01.Mart.1999 tarihli Hürriyet gazetesince aktarılan "Ekonomist" dergisi haberine göre, Bursa ekonomisi önde gelen kuruluşlarından Sönmez Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ali Osman Sönmez, "İşçilerime ücretli izin verdim. Paramı yatırıma yönlendirmek yerine Hazine''ye yüzde 150 faizle borç veriyorum. Faizi alıp, işçiye maaş ödüyorum. Yani maaşı devlet ödemiş oluyor." demiştir. Ali Osman Sönmez, % 150 faizle devletin piyasadan para toplamasını hoşgörmemektedir.

Türkiye, faiz sarmalını aşarak üretim ve ihracata yönelmedikçe ekonomik krizden kurtulmak ümidini üretemeyecektir. İktisadî küçülme ile birlikte gelen krizi, ekonomik büyümeye yönelerek, kapasite kullanımını artırarak, kalıcı ihracat pazarlarına yerleşerek yenebiliriz. Ama bütün bunların başında faiz sarmalının aşılması geliyor. Yüksek faizle kamu borçlanması, toplumun ve bilhassa işçilerin boğazını sıkarak ölüme terkten farklı bir uygulama değildir. Öyleyse yüksek faize karşı açılan iktisadî bir savaşa ihtiyaç var. Emek Plâtformu, sözkonusu çarpık iktisadî yapının düzelmesinin de takipçisi olmalıdır.