Gökyüzünün Müziği

Bir şahıs rüyasında, (Hz. Süleyman''ın talebelerinden ve mûsikînin mucidi olarak kabul edilen) Pythagoras''a şunları söylemişti: "Kalk, falan denizin sahiline git. Orada garip bir ilim tahsil edeceksin." Pythagoras, rüyanın tesirinde kalarak tarif edilen yere gitmiş, ancak orada kimseyi bulamayınca bu rüyanın zâhirî mânâsının kastedilmediğine hükmederek dönerken, demircilerin atelyelerinden ahenkli bir şekilde yükselen çekiç seslerini duymuş. Durup dikkatlice dinlemiş. Döndüğünde bu sesler üzerinde yeniden düşünmüş ve aradığı ilmi bulmuş: Ahenk ilmi... yani seslerin âhengi üzerine kurulmuş olan mûsikî ilmi. Bu düşüncelerine ilâhî feyz ve Rabbanî ilham da eklenince, üzerine bir tek tel gerdiği bir alet yapmış, ardından da, tevhide dair inşâd ettiği şiirleri (münâcât) söylemeye başlamış, halkı ahiretle ilgili işlere teşvik eden ilâhiler okuyarak, birçok kişinin dünya işlerini terk edip ahirete yönelmelerine vesile olmuş. Pythagoras, kısa bir süre içinde saf bir cevhere sahip olduğu için riyâzât ilminde muhakkik bir hakîm olmuş, ruhların yurduna, ufukları geniş olan semâlara vâsıl olmuştu. ''Feleklerin hareketlerinden hâsıl olan cazib (şehiyye) nağmeleri ve güzel besteleri işitiyorum. Bu terennümler, muhayyileme ve hafızama yerleşmiştir'' diyen Pythagoras, buna dayanarak bu ilmin (mûsikî ilmi) kaidelerini koymuş. Pythagoras''ı İslâm süzgecinden geçiren İslâm düşünürleri, onunla ilgili olarak bunları yazmaktadır.

Pythagoras''ın "aradığım ilmi buldum" diyerek mûsikî ilmine sarılmasına sebep olan hikâye, Mevlânâ''ya da –Ahmed Eflakî''nin "Ariflerin Menkıbeleri" adlı eserinde aktarmasıyla– şu şekilde atfedilir: "Yine ahrârın büyüklerinden (Allah onlardan razı olsun) şöyle nakledilmiştir: Bir gün Mevlânâ hazretleri Şeyh Selahaddin Zerkub''un (kuyumcu) dükkânı önünden geçiyordu. O sırada çekiç vuranların darbelerinin sesi mübarek kulağına gelerek semâ''ya ve raksa başladı. Büyük bir kalabalık toplandı. Şeyh Selahaddin hazretlerine Mevlânâ''nın semâ''a başladığı haberini verdiler. Şeyh çıraklarına, ''Elinizi çekiç vurmaktan alıkoymayınız ve altın yapraklar telef olacak diye korkmayınız'' dedi. Kuşluk vaktinden ikindiye kadar semâ'' oldu. Ondan sonra Mevlânâ ''Durdurunuz'' diye buyurdu. Tam bu sırada gûyendeler yetişti. Mevlânâ semâ''a tekrar ciddiyetle başlayıp bu gazeli söyledi:

''O kuyumcu dükkânında bir hazine meydana çıktı.

Bu ne şekil, bu ne mânâ, bu ne güzel, bu ne güzellik ilâh.''

Bu rivayetten hareketle Hz. Mevlânâ''nın da kuyumcuların çekiç seslerinden etkilendiği ve semâ'' yapmaya başladığı belirtilerek, Pythagoras ile aralarında benzerlik kurulabilir ve hem Hz. Mevlânâ''nın hem de Pythagoras''ın, mûsikînin kaynağını, çıkış yerini, semâvî bir bir kaynakla izah ettikleri söylenir. Hatta Hz.Mevlânâ Mesnevî''de şunları söylemektedir:

"(Fakat padişahın) rebab sesini dinlemekten maksadı,

İştiyak çekenler gibi O (ilâhi) hitabı hayal etmekti.

Zurna ve davul sesleri, bir parçacık o küllî neferin,

Kıyamet Günü''nde çalınacak olan Sûr''un sesine benzer.

Hikmet sahibi kimseler ''Bu mûsikî nağmelerini (makamları)

gökyüzünün dönüşünden aldık'' derler.

Halkın Tanbur''la çaldığı, sesle söylediği ezgiler,

Gökyüzünün dönüşünün sesidir."