Yağlı hoşaf isterük!

Doğulunun az ve öz, batılının çok ve lüzumsuz konuşması, batılı ve doğulu insanlar arasındaki en temel farklardan biridir.

Anadolu"yu gezin göreceksiniz, bizim insanımız derdini anlatırken deyimleri kullanmayı sever.

Meramını en kısa şekliyle anlatır.

Her biri bir olaydan sonra halk arasında meşhur olan bu deyimler zamanla farklı anlamlara doğru savrulurlar.

Profesör İskender Pala"nın "iki dirhem bir çekirdek" adıyla kitap haline dönüşen eserinde yer alan deyimlerden faydalandık.

Bizde bu unuttuğumuz deyimlerden bazılarını günün anlam ve önemine binaen tekrar hatırlatalım ve hatırlayalım istedik.

***

Yeniçeriliğin bozulmaya yüz tuttuğu dönemlerde ocak mensupları, buluttan nem kapmaya ve her yapılan işten kendileri aleyhine sonuç çıkarmaya başlamışlardır. İşte o devirlere ait, "Hoşafın yağı kesildi" diye bir deyimimiz vardır dilimizde.

Hikaye şöyle; Vaktiyle yeniçeri ocaklarında yemek dağıtan mutfak meydancısı, işine itina göstermeyen cinsinden bir olsa gerek, üzerinde ayet ve dualar yazılı koca kepçe ile önce yağlı yemekleri ve pilavı taksim eder; sonra da hoşafları dağıtırmış. Böyle olunca yeniçeri ortalarına giden hoşaf bakracının üzerinde bir parmak kalınlığında kalıp gibi yağ tabakaları yüzer ve tabii bunlar kısmetine göre karavanalara dağıtılırmış.

Bir gün akıllı bir yeniçeri ağası, durumu görüp doğrusunu göstermek için meydancıyı yanına çağırmış ve

-Bundan böyle kepçe temiz iken önce hoşafları dağıt. Yağlı ve sıcak yemekleri sonra dağıt ki hem soğumamış olurlar, hem de tatları birbirine karışmaz.

Meydancı o günden sonra emri uygulamış.

Ancak bu defa sofralara giden hoşaf bakraçlarının üzerinde yağları göremeyen yeniçeriler kazanı kaldırmışlar;

-Hakkımızı yiyorlar, istihkakımızdan çalıyorlar. Hoşafın yağını bile kestiler. Yağlı hoşaf isterük!

Muhalefet etme adına bugün hükümetten sürekli yağlı hoşaf isteyenler, yeniçeri ocağının çok kısa bir süre sonra kaldırıldığını unutuyor.

*

Salahaddin"i Eyyübi"nin vezirlerinden birinin lakabı Karakuş"tur.

Tarihte ahmaklığın müşahhas timsali olarak anılır.

Nasreddin Hoca"dan apayrı kişilikte ve İncili Çavuş-Bekri Mustafa tiplemesine yakın tarzda Türk ironi zekasının zirvesi olarak karşımıza çıkar.

Karakuşi, akıl ve hikmete uygun olmayan kararlarıyla her devirde bürokrasi ve idarecilerin aldığı adaletsiz uygulamalara örnek olur.

Karakuş"tan bir örnek; Bir gün uzun sakallı iki kişi tüysüz bir adamı Karakuş"un huzuruna getirirler: Efendim, bu herif bizim sakalımız yoldu, diye şikayet ederler.

Karakuş hükmünü verir; Bu adamın sakalı çıkıncaya kadar her üçünü de hapsedin. Suçlunun sakalı çıkınca da mağdurlar onun sakalını yolsunlar.

***

Sonucu başkalarının kararlarına bağlı olan bir işten umut kesildiği, yahut olumsuz netice alınacağı belli olduğu vakit halkın diliyle, "ipin ucu p.şt elinde" diye bir söz işitilir.

Hemen her devirde geçerliliğini koruyan bu ifadenin hikâyesi de şöyledir;

Vaktiyle medreseden mezun olan öğrencilerden biri Bursa camilerinden birine imam tayin olmuş. Vazifeye başladığı ilk hafta ilk Cuma hutbesini okuyacak olması heyecanlandırmış.

Eski arkadaşlardan birini çağırmış;

-Ben minbere çıkarken ayak bileğime ip bağlayacağım, sen de gelip minberin dibine otur, beni kontrol et. Eğer heyecanla yanlış bir kelime edersem ipi çekerek beni ikaz et.

Cuma günü geldiğinde genç imam minbere çıkmış arkadaşı da ipin yanına oturmuş.

Genç imam hutbeye başlamışken cemaatten birinin ayağı ipe takılmış, imam ip çekilince yanlış söylediğini düşünerek ifadeyi değiştirmiş.

İfade yanlış olduğu için bu kez de arkadaşı ipi çekince imam ne yapacağını şaşırmış.

Cemaat de başlamış gülmeye.

Genç imam arkadaşının kendisine oyun oynadığını düşünerek öfkelenmiş; Ey cemaat! Size bugün güzel şeyler anlatacaktım ama ne yapayım ki ipin ucu p.şt elinde demiş ve minberden inmiş.