Siyaset"in “niçin”i ve “nasıl”ı

Siyasete soyunan insanların ilk gün kendilerine sormaları gereken iki soru vardır: Siyaseti “niçin” yapacakları ve siyaseti “nasıl” yapacakları. Siyasetin “niçin”i ve “nasıl”ı aslında siyasetin ahlakiliğiyle ilgili en temel belirleyicidir. Siyasal ahlakın veya siyasetin ahlakiliğinin mihenk noktası niçin ve nasılıdır.

Amaçsız ve hedefsiz bir siyaset, nedeni ve niçini olmayan olmayan siyasettir. Oysa siyasetin değer kazanabilmesi, amaç ve hedefin taşıdığı değerle orantılıdır. Siyasetin ulvi bir uğraşa dönüşebilmesi, siyasetin ruh kazanabilmesi siyasetçinin ulvi bir amaç ve hedef taşıyabilmesiyle mümkündür.

Siyaset ve ahlak dediğimizde ilk irdelemememiz gereken konu siyasetin ve siyasetçinin amacı konusudur.

İnsana hizmet etmek, topluma yarar sağlamak, sorun çözmek, değer ve ilkeleri işler kılmak küçümsenmemesi gereken amaçlardır.

Eflatun''a göre ahlaki davranışların temel amacı “en yüksek iyi”ye ulaşmaktır. İyilik ise adalet, bilgelik, yiğitlik ve ölçülülükten müteşekkil “erdem”dir. Sokrates''e göre de erdem en temel amaçtır. Jeremy Bentham gibi bazı düşünürler ise “en üstün fayda”yı merkeze yerleştirmişler, iyi ve kötüyü fayda ölçüsüne göre tanımlamışlardır. Bu ekol Machiavelli''nin “amaca ulaşmak için her yol mubahtır” anlayışını desteklemiştir.

Siyaset ve ahlaktan bahsettiğimizde ikinci konu işin “nasıl”ıyla alakalıdır. Siyasetin yapılma tarzı, yöntem ve üslubu, işleyiş kuralları da ahlaki bir zemine işaret eder. Siyasette her yol, her davranış, her tarz mubah ve meşru mudur, yoksa uyulması gereken asgari kurallar, normlar ve ilkeler var mıdır? Bu noktada siyasal ahlakın belli değer ve ilkeleri ön plana çıkardığını görüyoruz.

Bir yanda ilkeli olmak, dürüst olmak, adil olmak, şeffaf olmak, hesap verebilir olmak…

Diğer yanda yolsuzluk, kayırmacılık ve menfaatçilikten uzak durmak, enaniyetperver, tavizkar ve pasif olmamak…

Siyasetin finansmanı, siyasetçilerin kazanç usulleri, kamu idaresinde gözetilmesi gereken kurallar, parti içi işleyiş ve demokrasi, katılımcılık ve şeffaflık…. Siyasal sistem içindeki tüm kurumların ister devlet dairesi olsun, ister siyasi partiler, uymaları gereken norm ve kurallar çürüme, yozlaşma ve sapkınlığa geçit vermek için birer şarttır.

Dürüstlük, sadece gayrı meşru şekilde yiyip içmemek, kayırmamak, yolsuzluğa bulaşmamak değildir. Eğer bir idareci olarak pasif kalırsanız, tek başına dürüst olmanız yetmez. Pasiflik yanı başınızdakilerin yanlışlıklarına ses çıkarmamanız şeklinde de ortaya çıkabilir, yapmanız gerekenleri yapmamanız, doğruya ve iyiye ulaşmak için gerekli çabayı göstermemeniz şeklinde de…

Siyasetçinin ne kokar ne bulaşır olanları kötüye bulaşmamakla övünebilir. Oysa erdem sadece kötüye bulaşmamak değil, iyiyi inşa edebilmektir. Ahlaklı siyaset iyinin peşinde koşmayı, iyiyi inşa etmek için çalışıp çaba göstermeyi, aktif bir fonksiyon görmeyi gerektirir.

Siyasi ahlak konusunda bir de “taviz” meselesine değinmekte yarar var. Taviz ülke menfaatlerinden toplumun temel çıkarlarına, siyasetçinin partisinin programından temel siyaset ilkelerine kadar birçok husustan uzaklaşması, ödün vermesidir. Her program, her söylem topluma verilmiş bir “söz”dür. Hükümetlerin devletin temel politika ve çıkarlarından, partilerin toplumun temel beklenti ve değerlerinden sapması da bir etik konusu olarak görülmelidir. Partilerin ve siyasetçilerin uzlaşıyı gözetmesi taviz olarak algılanmamalıdır. Taviz bir ilkesizlik şeklinde ortaya çıkabilir, ama uzlaşı ortak noktalarda buluşmaktır. Uzlaşı kültürü de bir ahlakilik ölçüsüdür.

Siyasetin “niçin”i üzerinde herkes hemfikir olmayabilir, farklı siyasi görüşlerin ön plana çıkardıkları farklı hassasiyet ve değerler olabilir, ancak siyasetin “nasıl”ı üzerinde uzlaşmak gerekir. Çünkü siyasetin nasıl''ı, siyaset yapılacak ortak alanı ve uyulacak ortak kuralları belirler.