AB neresi? Türkiye, nereye düşer? (2)

Önceki yazımda, Türkiye''de AB ile ilişkilerimiz konusunda yapılan tartışmaların, genelde, son derece sığ, yüzeysel, günübirlik sorunlar etrafında dönüp dolaştığını; dolayısıyla kamuoyunu "aydınlatmak"tan, bilgilendirmekten uzak; duygusal ve irrasyonel, bu yüzden de yanıltıcı, yanılsatıcı şekillerde yapıldığını belirtmiştim. Hal böyle olunca, geliştirilen argümanlar ya AB karşıtlığı, ya da AB yanlılığı dikotomisinde (karşıtlığında) kilitlenip kalıyor. Ve hem ülkemizi, hem bölgemizin geleceğini belirleyecek böylesine hayati bir konu, Türkiye''de, iç siyasi veya ideolojik çekişmelere, kamplaşmalara malzeme yapılabiliyor.

Burada bir türlü farkına varılmayan yakıcı bir paradoks var: Bu karşıt gibi görünen iki yaklaşım biçimini hararetle dillendiren aktörlerin geliştirdikleri sığ söylemler, aslında aynı zihin kalıbının ürünü: Toptancılık. Analitik, eleştirel ve imaginatif bir zihin yapısına taban tabana ters olan toptancı söylemlerin aktörlerinin birbirlerine karşı çıkarken yaptıkları şey, son kertede birbirlerinin söylemlerini körükleyerek yeniden üretmekten ve meşrulaştırmaktan başka bir işe yaramıyor. Reddeden de, kabul eden de halinden son derece hoşnut görünüyor ama iki taraf da sonuçta ortaya çıkan hal''in bir hal-i pür melal (acınası bir durum) olduğunu elbette ki farkedemiyor ne yazık ki.

Oysa Türkiye-AB ilişkileri konusu, hem bu tür sığ, yüzeysel, duygusal, irrasyonel yaklaşımlarla ele alınamayacak kadar kompleks bir sorundur; hem de Türkiye''deki iç siyasi veya ideolojik çekişmelere, kamplaşmalara malzeme yapılamayacak kadar ulusal, dolayısıyla gerek Türkiye''nin, gerek AB''nin, gerekse bölgemizin geleceğini ilgilendiren, uluslararası boyutları ve yansımaları olan, hayati ve tarihi öneme sahip bir meseledir.

O yüzden hem Türkiye-AB ilişkilerini tüm boyutlarıyla anlamak ve anlamlandırabilmek için; hem de Türkiye''nin AB konusunda geliştireceği proje, politika ve stratejileri ülkemizin çağdaşlaşmasının, yeniden etkinliği ve belirleyiciliği olabilecek bölgesel bir güç olabilmesinin koşullarını ve temellerini belirleyebilmek için kapsamlı bir entelektüel, tarihsel, siyasal, ekonomik, kültürel ve stratejik perspektife oturtularak tüm boyutlarıyla tartışılması kaçınılmazdır.

O halde yakıcı soru şu: Türkiye''de AB sorunu konusunda bu tür kapsamlı bir perspektifin geliştirilememiş olmasının nedenleri neler?

Bunun en önemli nedeni, Türkiye''nin iliklerine kadar yaşadığı ve her alanda yıkıcı etkilerini gördüğümüz "öz-güven duygusu kaybı"dır. Güven kaybı, modernleşme tarihimizin başlangıcından bu yana hem elitlerde, hem toplumda, hem de daha belirgin olaraksa aydınlarda kendini göstermektedir.

Rönesans, reformasyon, aydınlanma çağı; İngiliz, Fransız ve Amerikan devrimleri ve sanayi devrimlerinden sonra Avrupa (Batı) uygarlığının bilim, kültür, düşünce, sanat ve ekonomi-teknoloji''de yaptığı sıçrama, önce Avrupa ülkelerinin, sonra da Amerika''nın dünya üzerinde siyasi, ekonomik, kültürel ve düşünsel hegemonya kurmalarıyla sonuçlanmıştır. Batı uygarlığının modern tarihin akışını değiştiren bu meydan okuyuşu karşısında İslam medeniyetinin kendi dinamiklerini, kavramlarını, kodlarını ve kurumlarını yenileyememesi, İslam medeniyetinin en son ve en sofistike temsilcisi olan Osmanlı imparatoluğunun Avrupa''da toprak ve güç kaybetmeye başlamasıyla birlikte Osmanlı elitlerinin ve aydınlarının kendilerine olan güvenlerini yitirmeleri ve düveli muazzamaya karşı savunma psikolojileri geliştirmeleriyle sonuçlanmıştır.

Tanzimat''la başlayan modernleşme projesi, Osmanlı imparatorluğunun çökmesini, elitlerde ve aydınlarda tam bir yenilgi psikolojisinin oluşmasını önleyememiş; bu durum bugün elitlerde, aydınlarda ve toplumda traji-komik boyutlar alacak ve Türkiye''yi her bakımdan kendi içine kapatacak ürkütücü bir güven bunalımının eşiğine getirip bırakmıştır.

Türkiye''de yaşanan güven bunalımı, Türkiye''nin hem iç sorunlarını, hem de dış dünyayla ilişkilerini, kendisini güçlendirecek, bölgesinde söz sahibi olmasını sağlayabilecek şekilde tanımlayabilmesini ve buna göre kalıcı, uzun vadeli projeler, politikalar ve stratejiler geliştirebilmesini önlemektedir. Üstüne üstlük Türkiye''nin iliklerine kadar yaşadığı güven bunalımı, koskoca bir imparatorluğun tasfiyesinden sonra oluşan yenilgi veya bozguna uğramışlık psikolojisinin zorunlu sonucu olduğu için bu durum, ülkenin hem iç, hem de dış sorunlarını iyice azmanlaştırmakta, zamanla kangrene dönüştürmektedir. Sonuçta Türkiye, gerek içerdeki, gerekse dışardaki sorunları konusunda tutarlı, sağlıklı, yaratıcı ve imaginatif politikalar geliştirmekte zorlanmaktadır.

Türkiye''nin AB üyeliği süreci Türkiye açısından da, AB açısından da, bölgemizin geleceği açısından da son derece hayati ve tarihi sonuçları olacak bir sürecin başlangıcı olduğu için, Türkiye''nin AB ile ilişkilerini sağlıklı ve tutarlı temeller üzerine oturtarak yürütebilmesinin önkoşulu, iliklerine kadar yaşadığı güven bunalımını aşabilmenin yollarını bulabilmesinden geçiyor. Türkiye, güven bunalımını aşamadığı sürece, "AB neresi?", Türkiye, nereye düşer?" gibi hayati soruların cevaplarını kolay kolay bulamayacaktır.

O halde soru şu: Türkiye, her şeyini sakatlayan bu güven bunalımını nasıl aşacak?