Politik akıl ve kardeşlik ruhu

Sekülerlik, her şeyi politik olan''a ve alan''a indirgemiş, politikayı fetişleştirerek bitirmiştir. Oysa politika her şey değildir; polikanın her şey yapılması, hiçbirşey hâline getirilmesi demektir.

Modernlik, dolayısıyla sekülerlik, hegemonya, otorite ve meşrûiyet kaynaklarını politikaya indirgeyerek tanımlar. Modernlik / sekülerlik projesi, her şeyin siyasetin vesayeti altında girdirildiği bir projedir. Bu süreçte, ekonomi de, kültür de, entellektüel hayat da politikleştirilmiş; niteliklerinden arındırılarak nicelikleştirilmiştir.

Politik akıl, ekonomik aklı da, kültürel aklı da, toplumsal aklı da, entellektüel aklı da belirler konumdadır artık. Ekonomik olarak güçlü bir ülkenin bu güce göre güçlü politikalar geliştirebileceği görünüşte doğru gibidir. Ama yalnızca görünüşte. Çünkü ekonomik büyüme ve güç, sadece sonuçtur. Bu sonucu doğuran şey, daha önce belirlenen politik stratejilerdir.

Modern / seküler bir toplumda, politikleşmeyen, politik aklın onayını almayan hiç bir şey, varolamaz; varolma iddiasında bulunamaz. Politik akıl, bütün alanları kuşatmıştır ve kapatmıştır çünkü.

Politika, çıkara ve çatışmaya dayanır. Avrupa''da burjuvazinin feodalizme ve aristokrasiye meydan okuma süreci, politik aklın teşekkül etmesiyle mümkün olabilmiştir. Kilise aklı, burjuvazinin doğmasına imkân tanıyan bir akıl değildi. O yüzden yegane hegemonya, otorite ve meşruiyet kaynağı olan kilise aklı''nın insan özgürlüğü önündeki engellerinin aşılması gerekiyordu: Burjuvaziyi doğuran şey, kilise aklına verilen bu mücadele olmuştu.

Burjuvaziyi harekete geçiren itici güç, bireysel özgürlüğün, özgür iradenin kullanılması değildi. Özgür irade, işin plastik tarafıydı. Braudel, bu süreci çok enfes bir şekilde tasvir eder: Avrupa''da özgürlükler, çıkar çatışmaları sonrasında doğmuştu. Çıkar çatışmalarının omurgasını sınıfsal çatışmalar oluşturuyordu. Sınıfsal çatışmalar, daha sonra ulusal ve küresel çatışmalara dönüşecekti.

Politika, çıkar çatışmasını “çözecek” yegane araçtı: O yüzden Kilise otoritesinin aşılması gerekiyordu.

Modernlik, esas itibariyle dünyevîleşme / sekülerleşme demektir. Dünyevîleşen bir insan ve toplum için, yalnızca iki kutsal vardır: Çıkar ve bu çıkarın korunması için çatışma/k, dolayısıyla güç toplama/k.

İşte politik akıl, bu çıkarı ve bu uğurda verilen çatışmaları düzenleme hakkının ve özgürlüğünün kendisinde olduğu kabul edilen akıldı. Seküler bir akıl olan politik akıl, çıkar çatışmalarını, güç kavramı üzerinden “çözen” ayartıcı ve kavgacı bir akıldır. Buna göre, özgür ve haklı olan, en fazla güçlü olan''dır. Dünyaya bakmanız bu gerçekleri görebilmeniz için yeterlidir.

Sonuçta, politik aklın araçsallaşması, araçsal akla dönüşmesi kaçınılmazdı. Ve öyle de oldu: Amaçlar aşındırıldı; araçlar aşkınlaştırıldı. Güç üreten araçlara sahip olmak, tek amaç hâline geldi.

Özetle, politik akıl, kültürel değerleri, tarihsel tecrübeleri, ekonomik dinamikleri aşındıran, sadece güçlü olan''ın çıkarlarını koruyup kollayan, her şeyi araçsallaştıran niceliksel / ruhsuz bir akıldır; niteliksel bir akıl değildir.

Politik akılda, özgürlük ve hak kavramları; vicdan, adalet, hakkaniyet ilkelerine göre değil, çıkar ve çatışma ilkelerine (veya ilkelliklerine) göre tanımlanır. Postmodern sosyal teorinin en temel sorunlarından birinin başında vicdan sorununun yer alması, söylediklerimizi doğrular. Politik akıl, ruhu, vicdanı, hakkaniyeti ve kardeşlik ruhunu öldürür.

Başbakan Erdoğan''ın Abdullah Gül''ü cumhurbaşkanı adayı olarak açıklarken yaptığı konuşma, bana hemen kardeşlik ruhunu hatırlattı. Erdoğan ile Gül''ün ne ölçüde “kardeşlik ruhu” ile hareket ettiklerini bilemem; ama Erdoğan''ın yaptığı konuşma''nın ve sergilediği vakur tavrın tarihe geçecek kadar anlamlı olduğu kesin.

Türkiye''de sadece siyasetin vesayeti değil, bir de vesayetin siyaseti hâkim olduğu için, ülkemiz, çıkar çatışmalarının kardeşlik ruhumuzu delik deşik ettiği ülkelerden biri hâline gelmiştir.

Peki, kardeşlik ruhunu yeniden nasıl tesis edebiliriz? Sekülerlik / laiklik, bir kardeşlik ruhu verebilir mi bize? Bu sorunun cevabını Arjantin krizi veriyor: Arjantin, ekonomik kriz yaşadığında ülkeyi [meydanı ve milleti] hemen terkederek yalnızca çıkarlarının kölesi olanlar ve kurtuluşu yurtdışına kaçmakta bulanlar kimlerdi?