Anayasa Mahkemesi'nin kararı ve siyasi seçenekler

Aylardır tartışması yapılan Cumhurbaşkanlığı seçim süreci başladı. Dışişleri Bakanı Abdullah Gül aday. Ve Gül'ün Cumhurbaşkanı olması kesin görülüyor.

Öcelikle yeni Cumhurbaşkanı hayırlı uğurlu olsun diye düşünürken gündeme seçimin Anayasa Mahkemesi'ne götürülmesi ve Genelkurmay açıklaması düştü.

Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde TBMM'nin 367 milletvekili ile toplanması gerektiği ileri sürülmektedir.

Bilindiği üzere; 27 Nisan'daki seçimin ilk turuna AK Parti ve bağımsız milletvekilleri ile DYP'den 2, ANAP'tan ise 1 milletvekili katılmış; CHP katılmamıştır. Meclis Başkanı Sayın Bülent Arınç, o anda genel kurul toplantı salonunda bulunan kimi CHP milletvekillerini de tutanağa geçirerek, “seçim için 368 milletvekilinin hazır olduğunu” tutanağa geçirdi. Yapılan oylamada 361 milletvekili oy kullandı. Sayın Abdullah Gül'e 357 oy çıkarken, 3 oy geçersiz sayıldı, 1 oy da boş çıktı. Aynı gün anamuhalefet partisi CHP, “seçimin iptali için” Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Bu tartışmalar devam ederken; aynı gün gece yarısına doğru Genelkurmay internet sitesinde yayınlanan “basın açıklaması” şok tesiri yarattı.

Tartışmaları 2 ana noktada değerlendirmek gerekir: 367oy tartışmaları ve Anayasa Mahkemesi'nin vereceği karar, Genelkurmay açıklamasının sürece etkileri. Tartışmaların odağında iki madde var: 96. ve 102. madde. Anayasa'nın 96. maddesindeki hüküm hem toplantı hem karar yeter sayısını yani oy yeter sayısını ön görmektedir.

Anayasa'nın 96. maddesine göre;

“Anayasa'da, başkaca bir hüküm yoksa, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.

Bakanlar Kurulu üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin katılamadıkları oturumlarında, kendileri yerine oy kullanmak üzere bir bakana yetki verebilirler. Ancak bir bakan kendi oyu ile birlikte en çok iki oy kullanabilir.”

Anayasa'nın 102. maddesine göre;

“Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi toplantı halinde değilse hemen toplantıya çağrılır.

Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından otuz gün önce veya Cumhurbaşkanlığı makamının boşalmasından on gün sonra Cumhurbaşkanlığı seçimine başlanır ve seçime başlama tarihinden itibaren otuz gün içinde sonuçlandırılır. Bu sürenin ilk on günü içinde adayların Meclis Başkanlık Divanı'na bildirilmesi ve kalan yirmi gün içinde de seçimin tamamlanması gerekir.

En az üçer gün ara ile yapılacak oylamaların ilk ikisinde üye tamsayısının üçte iki çoğunluk oyu sağlanamazsa üçüncü oylamaya geçilir, üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğunu sağlayan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Bu oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu sağlanamadığı takdirde üçüncü oylamada en çok oy almış bulunan iki aday arasında dördüncü oylama yapılır, bu oylamada da üye tamsayısının salt çoğunluğu ile Cumhurbaşkanı seçilemediği takdirde derhal Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri yenilenir.

Seçilen yeni Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanı'nın görevi devam eder.”

Buna bakınca Anayasa açıkça başka bir hüküm yoksa diyor, Anayasa'yı incelerseniz, Anayasa'nın karar yeter sayısında nitelikli yeter sayısında toplantı yeter sayısı ile ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Başkaca bir hüküm olsa idi o temel hüküm olurdu. 96. madde yardımcı hüküm olduğu için geri çekilirdi. Ancak başkaca bir hüküm olmadığı için Anayasa'nın, bütün toplanma ile ilgili, Meclis'teki oylama ilgili bütün maddelerinde uygulanacaktır.

Ancak burada dikkati çeken başka bir nokta var. 102. maddede Cumhurbaşkanlığı ve Meclis Başkanlığı seçimi ile ilgili 2 düzenleme var. İkisi de seçimle ilgili. Herkesin gözden kaçırdığı bir konuya vurgu yapmak istiyorum. Seçimle ilgili olan iki madde de toplantıdan söz edilmemektedir. Seçimle ilgili iç tüzüğün maddesinde de toplantıdan söz edilmemektedir. Özel günde Meclis toplanacaktır. Ve Meclis ad sırasına göre oy kullanacaklar. Bunun için bir toplantıya gerek yok. Yani seçim yapılacak bir yerde toplantıdan söz etmek abesle uğraşmaktır. Onun için Anayasa'nın zaten toplantı yeter sayısından söz etmek mümkün değildir.

Buna göre; ilk iki oylamada cumhurbaşkanı seçilebilmesi için üye tam sayısının içte iki çoğunluğunun (367) oyun alınması gerekir. Eğer hiçbir aday 367 oy alamamış ise üçüncü oylamaya geçilir. Üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyunu (226) alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. Eğer bu da mümkün olmaz ise dördüncü oylamaya geçilir. Dördüncü oylamada üçüncü oylamada en çok oyu alan iki aday arasında oylama yapılır, bu oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu ile Cumhurbaşkanı seçilemediği takdirde TBMM seçimleri yenilenir. Görüldüğü üzere; TBMM'de Cumhurbaşkanı seçimi için 367 üyenin hazır olması zorunluluğu yoktur. 367 oy ilk iki oylamada cumhurbaşkanı seçilebilmesi için gerekir. Eğer 1. ve 2. oylamada 367 oy alamadı ise 3. ve 4. oylamalar yapılır. 3. ve 4. oylamada cumhurbaşkanı seçilebilmesi için salt çoğunluk olan 276 oy yeterlidir. Anayasa'nın 102. maddesinin gerekçesi de bu yöndedir. Hatırlanacağı üzere 12 Eylül 1980 askeri harekatının gerekçelerinden bir tanesi de “devlet yönetiminin zaafa düşmesi, 6 aydır Cumhurbaşkanı'nın seçilemeyişidir.” Bu sebeple Cumhurbaşkanı seçimi kolaylaştırılmıştır.

Genelkurmay açıklaması, talihsiz-gereksiz ve zamansız bir açıklama olmuştur. Zira konu yargıya intikal etmiş olup Anayasa Mahkemesi konu ile ilgili karar verecektir. Mahkemenin bu açıklamadan etkileneceği tartışmaları olacaktır.

Anayasa Mahkemesi ya davayı kabul edip seçimi iptal edecek ya da davayı reddedecektir. İptal kararı verilmesi halinde ne olacağına dair 3 ayrı görüş var.

Bir görüşe göre; Seçimin zorunlu hale gelmesi için 4. turda Cumhurbaşkanı'nın seçilmemesi gerekiyor. İptal, birinci turda olunca süreç aday göstermeden yeniden başlar. Adaylık başvuruları yapılır ve seçime geçilir. İkinci kez de 367 bulunamazsa o zaman seçim zorunlu hale gelir. YSK'nın alacağı bir karar doğrultusunda 45 gün içinde de bir seçim yapılabilir.

Diğer bir görüşe göre; Anayasa Mahkemesi'nin turları iptal etmesinden sonra erken seçimin zorunlu hale gelmeyecek, bunun yerine Çankaya için mevcut adaylarla yeniden turlara başlanabilecektir.

CHP ise bu görüşlerin aksine Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı vermesi halinde seçimin zorunlu hale geleceğini savunuyor.

Konu yargıya intikal etmiş önemli bir konudur. Sabırla gelişmeleri beklemek gerekiyor. Anayasa Mahkemesi'nin hukuka uygun karar vereceğine, yakalanan tarihi fırsatın kaçırılmaması gerektiğine inanıyoruz/inanmak istiyoruz.

Şimdiye görev yapan 10 cumhurbaşkanından 6'sı asker (Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk ve Kenan Evren) ve bunlardan 2 tanesi de askeri darbe lideridir (Gürsel ve Evren). Üstelik 7. Cumhurbaşkanı Kenan Evren, 18.9.1980'de Devlet Başkanı olarak and içmiş, 7 Kasım 1982'de yapılan 1982 Anayasası'nın halk oylamasında, Anayasa'nın Geçici 1. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı sıfatını kazanmıştır.

Yine görev yapan 10 Cumhurbaşkanı'ndan 4'ü sivil (Celal Bayar, Turgut Özal, Süleyman Demirel ve Ahmet Necdet Sezer) olup, gerçekte kafa yapısı ile sivil tek Cumhurbaşkanı da Özal'dır.

TBMM şimdi yeni bir sivil Cumhurbaşkanı seçecek. Bu demokrasi açısından tarihi bir fırsattır.

Yeni Cumhurbaşkanı'nı ve AK Parti Hükümeti'ni; çok önemli günler beklemektedir. Zira AK Parti'nin görevde bulunduğu 4,5 yılda Sezer'in hükümete karşı olan tavrını atamaları geri çevirmesi, kanunları veto etmesi ile sürekli gördük. AK Parti'nin, kimi eleştiriler karşısında mazereti vardı: Köşk. Artık bu mazeret de ortadan kalkıyor. Yeni süreçte temel hak ve özgürlüklerin gelişmesi ve hayata geçmesi için reformlara devam edilmesi gerekmektedir. Bu AB üyelik şartlarından olup, ülkemiz ve insanımızın modern dünyaya entegre olması, muasır medeniyet düzeyine ulaşması açısından hayati önem taşımaktadır.

* Hukukçu - Eski Cumhuriyet Savcısı