Demokrat zihniyet vicdani körlüğe iyi gelir

Geçtiğimiz hafta Fuat Keyman "Demokratlık mı, totaliterlik mi?" (Radikal İki, 3 Ağustos 2008) başlığı ile bir yazı kaleme aldı ve kısaca "Etyen Mahçupyan ve onun gibi düşünenler" diye adlandırdığı bir grup entelektüelin demokratlık anlayışının aslında otoriter olduğunu ve bunun toplumsal uzlaşmanın önündeki engellerden biri olduğunu öne sürdü. Bu yazıda Keyman'ın eleştirilerinden yola çıkarak kendisinin demokratlık anlayışının nasıl bir mahiyet içerdiğini analiz etmeye çalışacağım.

Özellikle 27 Nisan sonrasındaki dönemde artarak keskinleşen siyasal gelişmeler karşısında demokratlık iddiası olan entelektüellerin aldığı tavırlar tartışma konusu oldu. Fuat Keyman'ın da bu tartışmalı isimlerin önde gelenlerinden biri olarak demokratlığı bir zihniyet biçimi olarak hayatın tüm veçhelerini kapsayacak şekilde teorikleştir-meye çalışan Etyen Mahçupyan'ı hedef alması şaşırtıcı değil. Keyman, mevzu bahis ettiğimiz yazısında Etyen Mahçupyan'ın yüzeysel ve basitleştirici bir düşünce tarzı içinde hareket ettiğini öne sürüyor ve kendisinin tarafı olduğu "derinleşmiş demokrasi" anlayışı sebebiyle bu düşünce tarzını eleştiriyor.

Aslında 27 Nisan ve sonrasındaki döneme baktığımızda örneğin Keyman'ın 27 Nisan muhtırasının hemen sonrasında kaleme aldığı bir yazısında (Radikal İki, 6 Mayıs 2007) askerden muhtıra "yemiş" bir hükümeti uzun uzun eleştirip okurlarına "Demokratikleşmeden korkmamalıyız" diye seslendiğini görüyoruz. 85 yıllık Türkiye tarihinin aslında bir darbeler tarihi olduğunu göz önüne alınca, bu tavrın neresinde "derin" bir demokratlık anlayışı olduğunu anlamakta güçlük çekiyor insan doğrusu. Bu tavrın demokrat olup olmadığını eleştirdiğimizde ise bu yılın favori sorularından biriyle muhatap oluyoruz: "Hem orduyu hem AKP'yi eleştiremez miyiz?" Aslında bu sorunun içerdiği tutarsızlık içinde saklı, zira ordu ve AKP'yi aynı siyasal düzlemin birer parçası gibi algılayan belki de bilinç-dışı bir kodlama bu iki aktörü sanki aralarında simetrik bir iktidar ilişkisi varmış yanılgısını da beraberinde getiriyor. Halbuki darbeler tarihimiz bize istisnaların kural olduğunu, yani demokrasinin kendisinin değil askıya alınmasının asıl olduğunu kanıtlar nitelikteyken, bu iki siyasal aktörü (TSK ne yazık ki Türkiye'de hâlâ siyasi bir aktör konumunda) aynı paralelde değerlendirmek tam da demokratlık iddiasının çuvalladığı yerdir. Dolayısıyla "Etyen Mahçupyan ve onun gibi düşünenler" önce sivil siyasetin alanının açılmasını savunurlarken doğal olarak bu "derin" demokrasi anlayışını da eleştiriyorlar.

Keyman'ın çokça eleştirildiği bir diğer nokta ise, bu yılın başında alevlenen başörtüsü yasağı tartışmaları dahilinde yasağın kalkması umutlarının yeşerdiği bir dönemde "Hem Özgürlük Hem Laiklik" bildirisi ile ortaya çıkmaları oldu. Keyman, bu noktada da kendisinin "tikel bir özgürlük anlayışı"ndan çok bütünsel bir özgürlük anlayışını savunduğu ve özgürlükleri "türban"a indirgeyen bir yaklaşımı eleştirdiğini söyledi. Kulağa çok hoş gelse de Keyman'a bildirilerinin sonunda yazıldığı gibi seslenmemek mümkün değil: Demokrasi cesaret ve samimiyet ister! Başörtüsü yasağının üniversitelerde kalkması ihtimali doğduğu anda bunu hükümetin bir dayatması olarak görüp, "diğer hak ve özgürlük sorunları da halledilmeden asla" diyen bu üçüncü yolcu akademisyenlerimize sormak gerek: 301'in kalkması tartışılırken nerdeydiniz? Neden o zaman "hükümet dayatma yapıyor, bu mevzuda toplumsal uzlaşma yok, bütün hak ve özgürlük sorunları beraber halledilsin?" diye hesap sormadınız? Neden mesela "insanlar Türklüğe hakaret edilmesinden korkuyor, önce onları teskin edelim" demediniz? Mesela başörtüsü yasakları dahilinde savunduğunuz "Demokratik müzakere ve tartışma zemini içinde çıkan kararlar olursa hem rektörler daha rahat karar verebilir hem de ortam daha yumuşar" ifadenizi neden 301 mevzu bahis olduğunda da "Demokratik müzakere ve tartışma zemini içinde çıkan kararlar olursa, hem hakimler daha rahat karar verebilir hem de ortam daha yumuşar" şeklinde kurmadınız? Herhalde demokrat bir akademisyene düşen görevin kamu görevlilerini rahatlatmaktan önce hak ve özgürlüklerin tesis edilmesini savunmak olduğunu düşündünüz. Demokrasi kadar demokrat olmak da samimiyet ve cesaret istiyor sanırım...

Keyman da herhangi bir yetişkin Türkiye vatandaşı kadar iyi biliyor olmalı ki, Türkiye'de siyasal alanda yılların çetrefilleştirdiği hiçbir hak ve özgürlük sorunu "bir anda" çözülmez. Dolayısıyla 301 gündeme geldiğinde bir demokrata yakışan tavır o sorunun halli çerçevesinde olmalıdır, zira hiçbir mevzuda tam bir toplumsal uzlaşma bulunamaz. Üstelik başörtüsü yasağının kalkması çerçevesinde oluşan büyük toplumsal mutabakatı diğer hiçbir meselede bulamayacağımız yapılan birçok araştırmayla kanıtlanmışken, bir toplumsal uzlaşma eksikliğinden bahsedeceğimiz en son mesele herhalde başörtüsü yasağı olsa gerek.

Herhalde "Keyman ve onun gibi düşünenlerin", "Etyen Mahçupyan ve onun gibi düşünenlerden" daha karmaşık ve derin bir düşünce tarzı var ki, daha önce de "Henüz Özgür Olmadık" isimli kitabımızda da belirttiğim gibi "akademik kibirle karışık pazarlıkçı tavırlarını" halen savunmaya devam edebiliyorlar. Bu öyle bir tavır ki, hem özgürlükler alanının yegane ve öncü savunucusu olarak kendini görüp hem de insanların ömürlerinden ömür çalan bu sorunların halledilmesini arzu ettikleri hiyerarşiler dahilinde tehir etmeye kalkışabiliyor.

Son olarak, Keyman yazısında etiğin siyasetten önce geldiğini dolayısıyla adaletli ve iyi olma duyguları içinde hareket etmenin demokrat olmaktan önce geldiğini iddia edi-yor. Burada Levinas'ın "proto philosophia" olarak ele aldığı etik anlayışının klasik bir tezahürünü görsek de son yıllarda yapılan teorik tartışmalarda çokça dile getirildiği gibi; etik, siyasal olandan kopuk olarak tek başına ele alınabilecek, anlaşılabilecek bir olgu değildir. Her etik tavır siyasaldır ve her siyasal tavır belli bir etik öznelliği içinde barındırır. Dolayısıyla hayatı kompartmantalize ederek, parçalara bölerek anlamak yerine Mahçupyan'ın içtimai hayatla siyasal hayatı birbirine teyelleyen demokrat zihniyet kavramsallaştırmasını bu noktadan eleştirmek pek mümkün gözükmüyor. Zira Keyman'ın aksine Mahçupyan hayatı kuşatan, ne etiği ne de siyasallığı önceleyen ama ikisini de aynı anda içleyen bir anlayıştan, demokrat bir ahlaktan bahsediyor. Üstelik Mahçupyan'ın demokratlık anlayışını ototriter ve mutlak doğruyu içerdiğini iddia ettiği için eleştiren ve bu yüzden adaletli ve iyi olmayı öncelemek gerekir diyen Keyman'ı okuduğumda geçtiğimiz Şubat ayında katıldığı bir 32. Gün programında çok keskin ve net bir edayla, "Başörtülü doktor olamaz" beyanı kulaklarımda tekrar çınlıyor. Adaletli ve iyi olmak duygularının ve dolayısıyla demokratlığın çöpe atıldığı nokta da sanırım burası oluyor... İşte bu yüzden "Keyman ve onun gibi düşünenlerin" yaptığı, çetrefil demokrasi tarihimizde atılan bazı olumlu adımların önünü kesen, bazı olumsuz adımları ise el altından destekleyen, demokratlık maskesi altında hareket eden yöntemsel ve siyasal vicdani körlükten başka bir şey değildir.