Dış politikamız Türkiye'yi küresel güç yapıyor

Osmanlı Devleti'nin mirası üzerine kurulmuş olan Türkiye, Kafkaslar, Balkanlar, Karadeniz havzası ve Ortadoğu'da etkili bir devlettir. Türkiye'nin coğrafi konumunun dünya çıkarlarının kesiştiği noktada bulunması ona dış politikada, politika üreticilerine tek bir büyük gücün baskısını hisseden ülkelerin sahip olmadığı bir esneklik sağlamaktadır. Türkiye'nin bu konumu onun uluslararası ağırlığını arttırırken bölge üzerindeki çıkar çatışmalarıyla da karşı karşıya getirmektedir. Bu durum Türkiye'yi uluslararası politikada aktif olmaya mecbur kılmaktadır. Sahip olduğu doğal ve insan kaynağıyla Türkiye orta kuvvetli ülkeler arasına bulunmaktadır. Osmanlı Devleti'nin yıkılmasından sonra alan olarak daralmış görünen Türkiye küçülerek büyümüştür. 780 bin kilometrekarelik alanı ile neredeyse İngiltere ile Fransa'nın toplam yüzölçümüne yakındır. Türkiye 18. yy. ve sonrası Osmanlı Devleti'nin durumuna göre kurulduğundan bu yana dünyada etkili bir devlettir.

Son zamanlarda dış politikada tartışılan konu, Türkiye'nin bölgesinde 'Osmanlı Rolü'ne soyunduğu yönündeki yorumlardır. Türkiye'nin İsrail'in militan politikalarına karşı tavır alması, Balkan devletleriyle iyi ilişkiler kurması, Azeri-Ermeni gerginliklerini sona erdirme girişimleri, İran'la ilişkilerini geliştirmesi, Suriye, Ürdün ve Lübnan ile ortak İşbirliği Konseyi kurularak serbest ticaret ve dolaşım alanı oluşturma girişimleri Türkiye'nin 'Osmanlı rolüne' yönelişi olarak değerlendirilmektedir.

Osmanlı Devleti Ortadoğu'da, Roma, Pers (İran) ve Arap imparatorluklarından sonra kurulan ve 20. yy'a kadar Orta Avrupa'dan Hint Okyanusuna, Kuzey Afrika'dan Karadeniz'in Kuzeyi'ne kadar etkili olmuş son imparatorluktur. Takip ettiği politikayla, üç kutsal dininin (Yahudilik, Hıristiyanlık, İslamiyet) mensuplarını ve değişik ulusları sinesinde barındırmış, onlara özgürlük tanımış, Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkaslar gibi dünyanın karışık bölgelerinde huzuru sağlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra oluşan boşluk, bu bölgelerde yaşayan milletler için iyi sonuç doğurmamış, yaşanan savaşlar Osmanlı'yı aratır olmuştur. Osmanlı'nın mirası üzerine kurulan devletler içinde kendisini kurtaran en başarılı ülke Türkiye olmuştur. Geçmişte yaşanan birliktelik, ortak değerler, tarihi bağlılık ve Türkiye'nin başarıları onu komşularının gözünde öne çıkarmaktadır. Bunun nedeni sadece tarihi bağlar değil, Türkiye'nin konumu, askeri ve ekonomik gücü, demokratik yapısı ve barışçıl politikasıdır. Bu yorumların temeli, Cumhurbaşkanı Sayın Abdullah Gül'ün ince politikası, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın dinamizmi, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu'nun teorisyenliğinde şekillenen 'Komşularla Sıfır Sorun Politikası'nı esas alan başarılı dış siyasete dayanmaktadır.

20. yy'da ulus-devlet ağırlıklı politikalar ülkelerin bağımsızlığına kavuşmasını sağlamışsa da küresel güçlerin korumacı politikalarla ekonomik olarak dünyaya etki ettiği açıktır. Osmanlı'nın varisi Türkiye de aynı etkiyi hissetmektedir. Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki ekonomik çökmüşlüğü ve idari zafiyetine rağmen yine de yönettiği halklar açısından yine de kötü değildi. Osmanlı'nın yıkılışıyla ortaya çıkan yönetimler, bu devletten ayrılan çoğu halkları savaşın ve sömürgenin kıskacı altına almış, Osmanlı yönetimi aranır olmuştur. Bu durum özellikle Ortadoğu için geçerlidir. Avrupa'yı Avrupa yapan Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve yükseliş dönemindeki gerçekçilik, bilimsellik, adalet ve inançlara gösterilen tolerans olmuştur. Türkiye atalarının barış ve özgürlük yolunda Ortadoğu'da oynadığı tarihi rolün bilincindedir. Türkiye'ye yakıştırılan Osmanlı rolünün temelinde bilinç altında hala canlı olan eski günleri arayış vardır. Bu noktada Türkiye'ye biçilen rol daha çok Müslüman ülkeler için model oluşturan çağdaş-demokratik kimlik, barış ve ekonomik işbirliği ağırlıklıdır. Türkiye, erken cumhuriyet döneminde Balkan Antantı, Sadabad Paktı politikalarıyla Doğu ve Batı arasında barış köprüsü oluşturmuş, kendisini ve Ortadoğu'yu II. Dünya Savaşı'nın yıkıcı felaketlerinden kurtarmıştır. Türkiye artan gücü, tarihten gelen düzenleyici rolü ile bugün de Doğu-Batı arasında ilişkileri sağlayan önemli bir barış köprü durumundadır.

Türkiye son yıllarda dış politikada önemli ilerlemeler kaydetmiş bölgesel güç olarak konumunu kuvvetlendirmiştir. Komşularla sıfır sorun politikası bunun en önemli köşe taşını oluşturmaktadır. Bu politikayı eksen kayması şeklinde yorumlayanlar bulunmakla birlikte TÜSİAD'a göre, bu yorumlar bazı söylemlerin diplomatik eylemlerin önüne geçmesinden kaynaklanmaktadır. Dünya'nın değer üreten alanları Batı'dan doğuya kaymış Türkiye'de bu değişime göre durum almıştır. Türkiye, Doğu-Batı arasında gerçek bir iletişim köprüsüne dönüşmüştür. Batı dünyası ile ilişkilerini güçlendirdikçe doğunun tercih edeceği bir ortak haline gelmekte, Doğu dünyası ile güçlü ilişkiler kurdukça da Batı'nın vazgeçemeyeceği ortağı konumuna yükselmektedir. Türkiye'nin çağdaş dünya ile ilişkilerinin geleceği burada yatmaktadır. Mevcut küresel ekonomik savaş ortamında, atılacak yeni diplomatik adımlarla küresel planda güven oluşturacak olan Türkiye'nin sözü daha etkili olacaktır. AB ile ilişkilerde soğuma yaşanırken Türkiye komşularıyla ilişkilerini daha kapsamlı hale getirmektedir.

Bölgesel dinamikleri olumlu etkileyen bu adımlar uluslararası sistemin küresel mantığına ve Türkiye'nin uzun dönemli çıkarlarına uygun görünmektedir. Türkiye'nin bölgesinde Osmanlı Devleti'nin oynadığı rolü canlandırması büyük güçlerin hoşuna gitmeyebilir. Barışı esas almış, sınırlarını genişletme çabasından uzak, demokrasiyi, bilgi birikimini, imkânlarını paylaşmak amacındaki Türkiye'ye biçilen bu rolü endişeyle karşılayanlar olduğu gibi, bölge barışını ve refahını sağlayabileceğini düşünenler de vardır.

Avrupa Birliği demir-çelik antlaşmasından doğmuştur. Türkiye birbirini tamamlayan su, petrol ve enerji, demokrasi, ortak değer ve yararlar gibi temel kavramlarla bölgesinde ekonomik ve kültürel iş birliğini sağlayacak potansiyele sahiptir. Rahmetli Turgut Özal'ın Karadeniz Ülkeleri Ekonomik İşbirliğini kurması gibi Güney'de Ortadoğu ülkeleriyle ekonomik ortaklık geliştirilebilir. Bu Karadeniz Ekonomik İşbirliğine göre daha iyi sonuçlar doğuracaktır. Bu yönde sağlanacak başarı, Türkiye'nin güvenliğini doğudan gelen tehlikelere karşı teminat altına alması ve Ortadoğu'nun huzura kavuşması açısından da önemlidir. Tarihi, dini, kültürel ve tamamlayıcı ekonomik faktörler avantaj sağlamaktadır. Vazgeçilmez husus ülkemizin menfaati, gerçekçilik, ulusların barış ve demokrasi içinde bir bardak suyunu, bir lokma ekmeğini paylaşabilmesidir.