Eğitimde yeni paradigma şart

Eğitim sistemimizin insanımıza, insani bir takım tutum ve davranışları eğitim yoluyla kazandırıp kazandırmadığına yönelik eleştirilerin odağında, “öğretim” ve “eğitim” kavramlarına ilişkin algılardan kaynaklandığı gözlenmektedir.

Ülkemizde uzun yıllar eğitim ve öğretim kavramlarının, aynen eğitim programı, öğretim programı veya müfredat kavramlarında olduğu gibi çoğu zaman biribirlerinin yerine kullanılmış ve aynı şeyi ifade ettiği varsayılmıştır. Halbuki eğitim kavramını hem müfredatı hem de öğretim kavramlarını da kapsayan ve özünde değerleri de içeren bir çatı olarak algılamak gerekir.

Çünkü eğitimin içeriğinde bir yandan eğitim sonucu varılmak istenen vizyon, öte yandan akademik gelişimi kapsayan bilgi vardır. Ancak amaç bilgi mi? Yani dünya da üretilen tüm bilgilerin öğretim yoluyla belletilmesi mi, yoksa amaç bilginin davranışa dayanak oluşturacak kadar etkili öğretimi midir?

Bilginin her yıl katlandığı ve istediğimiz kadar bilgiye ulaşımın bir tuşa dokunmak mesafesinde olduğu günümüzde, öğretim yöntemlerimizin, bilgi üretim hızının yavaş olduğu dönemlerde kalma öğretim yöntemleri ile aynı kalması işin doğasına aykırı değil midir?

Öyleyse bilgiye ulaşım araçları bu kadar çeşitlilik gösterirken ve her isteyen istediği kadar bilgiyi istediği ve en iyi bildiği araçlarla ulaşma imkanına sahipken, okullarda sınıflarda ezberletmeğe çalıştığımız bilgi nedir? Ne işe yarayacak? Nerelerde kullanılacak. Örneğin tarihi bilgileri, coğrafik kavramları vb.ayrı disiplinler şeklinde ayrıştırılmış bu kadar bilgiyi yeni nesillere ezberletmeli mi, yoksa ihti-yacı olduğunda nasıl öğrenmesi gerektiğine dair bilgiye ulaşım yollarını mı göstermeli?

Temelde sisteme alınan her öğrenciye öğrenmenin hazzını yaşatarak bilgiye ulaşım yolları verilmeli, sistemin devamında öğrenme, iyilik, doğruluk, sağlıklı olma gibi evrensel değerler, duyuşsal eğitim dediğimiz kalp ile beyin eğitimini birlikte işleyen yeni bir bakış açısı geliştirmek gerekir. Günümüz deyimiyle duyuşsal eğitim olarak da tanımlayabileceğimiz değerler eğitimi, bireylere bardağın dolu kısmını görmeyi, insanların doğuştan pak ve temiz olduğu anlayışıyla yetişmeyi, hoşgörülü olma, yaradılanı Yaradan'dan ötürü sevmeyi, iyilik yapma gibi erdemleri kapsar. Bu erdemleri ezberleterek geliştiremeyiz. Elbette değerlerimizi değer yapan geçmişten günümüze, nesilden nesile aktaran bilgi altyapısı vardır. Asıl problem günümüz dünyasında yaşayan insanın, öğrenme biçiminin değişmesi ve baskın kültürlerin oluşturduğu kültürel erezyona karşın kendi değerlerimizi evrensel yapan özelliklerini ön plana çıkararak yeni nesile nasıl benimsettiğimizle ilgilidir.

Yeni Yöntemleri Nasıl algılamalıyız?

Elazığ' da bir yatılı ilköğretim bölge okulumuzda eğitim gören köy çocuklarını aile ortamında yaşatmak, bölünmüş aile çocuklarının entegrasyonu ve onları iyilik yapmayı alışkanlık haline getirmek üzere yürütülen “iyilik projesi” kapsamında iyilik kutuları oluşturulmuştu. Öğrenciler her gün yaptıkları iyilikleri not edip iyilik kutusuna atar, bu kutular haftalık, aylık ve yıllık bazda değerlendirilip, en fazla iyilik yapan öğrenciler ödüllendirilirdi. Öğrenciler bir yandan iyilik yarışına girmeye çabalarken öte yandan hayatın hep almanın ötesinde verme ile nasıl anlamlı hale geldiğini, iyilik yapmanın hazzını yaşayarak öğreniyorlardı. Elazığ Milli Eğitim Müdürlüğü bu projeyi il geneline yayarak, “1. Ulusal Sempozyomu” düzenleyerek, 100'e yakın bilim adamının katılımı ile bu alanda bir ilki gerçekleştirdi. Böylece hem kapsamlı bir yayını eğitim hayatımıza kazandırdı, hem de yaklaşık bir yıl boyunca iyilik, erdem gibi değerleri kamu oyunun gündeminde tutarak, öğrenci ve velileri iyilik atmosferinde etkileyerek, öğrenmelerine olumlu etki yapmıştır.

İyiliğin adeta propagandasını yaparak bir başkasına yardım etmekle özellikle kendileri yardıma muhtaç çocuklarımızın hayatlarını nasıl anlamlı hale getirdiklerini, başkasıının problemleri ile ilgilenirken kendi problemlerini nasıl unuttuklarını, kendileri için önemsiz olan davranışların başkalarını nasıl mutlu ettiğini gördükçe kendilerinin de ne denli mutlu olduklarına şahit olduk.

Öğrenme öğretmeye ilişkin varsayımları birlikte değerlendirdiğimizde; özellikle değerler eğitimini yani öğretim yerine eğitimi gündemimize alacaksak yeni paradigmalarla düşünmeliyiz.

Çoklu öğrenme ortamları vasıtasıyla öğrenme imkanlarının oluştuğu, eğitimin davranış değişikliği oluşturması için etkili bir atmosfer, güçlü bir propaganda, değişmeyi sağlayacak uygun bir iklim ve bütün bunları teşvik edecek gerçek bir çevre oluşturmak, eğitimin ve dolayısıyla değerler eğitiminin başarısı için şarttır.

Aksi takdirde tarım toplumunda sanayi toplumuna geçişin doğurduğu bu günkü okul sisteminin yapısı ve öğretme anlayışıyla, gerçek hayatta çokta işe yaramayacağı açık olan gereksiz bilgileri bir birinin ensesine bakarak konumlandılmış sınıf ortamlarında, zil sesi ile paydosa kadar geçen sürede etkili bir iletişim ortamı dahi oluşturmadan çocuklarımızı oyalamadan öteye geçemeyecektir.

Değerlerimizi yeni nesile aktarmanın ötesinde değerler eğitimini, eğitim programlarının çatısı kabul etmeliyiz. Tüm öğrenme- öğretme faaliyetlerimizi, çağdaş öğrenme yöntemlerini uygulayabilecek ve etkili öğrenme ortamları oluşturabilecek şekilde dizayn etmeliyiz. Mevcut sınıf ortamları ve oturma biçimleri de dahil, bireyi etkileme yöntemlerimizi iyileştirerek, etkili iletişimin ve karşılıklı etkileşime uygun bir öğrenme ortamı tüm öğrenmelerde olduğu etkili değer eğitimi için de çok önemlidir. Öğrencileri iyi tasarlanmış ve gerçek ortamlarla yüzleştirerek, çağın gelişmiş teknolojisini okul ve sınıf ortamına taşımalıyız. Değerlerle barışık bir nesil için kaliteli eğitimin gerekleri etkili bir şekilde yerine getirilmeli. Aksi takdirde ehil olmayan ellerde, çekici olmayan ve iyi yönetilemeyen eğitim kurumlarında ezberletilmeye çalışılan, bilgi düzeyi ile sınırlı değerler “öğretimi” değerlerimizi yeni nesile sevdirmez aksine nefret ettirir.