Kürt sorununa farklı bakan Kürtler buluştu

25-26 Temmuz 2009 tarihlerinde Diyarbakır'da gerçekleştirilen çalışma çözüm arayışlarında önemli bir gelişmeyi ortaya koyması açısından anlamlı bir adımdı. Bu gelişme, ortaya çıkan ortak beklentilerin ifadesi yanında, bizatihi buluşmanın kendisinde aranmalıdır. Kürt sorununa farklı arka planlardan yaklaşan ama sonuç itibarı ile sorunun can yakıcılığında ortaklaşan çevrelerin aynı masanın etrafına oturup, yüz yüze bakarak sözlerini söylemeleri küçümsenmemesi gereken bir girişimdir.

Elbette benzer buluşmalar daha öncede daha dar ölçekte denendi. Daha kuşatıcı bir buluşmaya duyulan ihtiyaç defalarca ifade edilmiş olmasına rağmen bu adımın, bugünlerde atılmış olması da ayrıca dikkate değerdir. Kürt sorununda çözüm arayışlarının gündemde bu denli yaygın ele alındığı ve tartışmanın boyutlarının oldukça ileri düzeyde seyrettiği bir dönemde, bu konuya dair yoğunlaşması on yıllarla ifade edilebilecek isimlerin Diyarbakır'dan vereceği mesaj elbette dikkate değer görülmelidir.

13-14 Haziran 2009 tarihinde Demokratik Toplum Kongresi'nin ilk defa bu denli geniş ve dışarıya açık olarak toplanmış olması elbette bir arayışı ortaya koymaktadır. Gerek sorunun analizi gerekse çözümün ana referansları konusunda farklı yerlerde duran isimlerin öncelikler, aciliyetler, vazgeçilemezler üzerinde bir ortak zemin arama girişimi bundan sonraki iletişim ve ilişkiler açısından da umut içerecektir elbette. Uzun yıllardır bir arada oturmamış olmanın zorlukları göz ardı edilmemelidir elbette. Çalışma sırasında herkesin bir birine söyleyecek çok sözünün olması bunun ilk işaretleridir. Yılların biriken sözünü ilk toplantıda bitirme arzusu, zaman zaman ana temalardan uzaklaşılmasına neden olsa da, Kürtlerin önce birbirlerinin farklılıklarına tahammül göstermesi açısından oldukça anlamlı idi.

Kürt sorununun farklı Kürt çevrelerinde ele alınma biçiminde ki farklılıklar elbette bu toplantıdan sonra da devam edecektir. Sözü ortaklaştırma çabalarını, tek tipleşme arayışı gibi görmemek gerekir. Toplantıya katılan isimler bu toplantıdan sonra da farklı platformlarda Kürt sorununun çözümüne dair çabalarını sürdürecektir şüphesiz. Önemli olan da kendi çözüm önerisinden vazgeçmek zorunda kalmamakla birlikte kendisi dışındakilerin nerede durduğunu, ne dediğini doğru anlayarak konuşmaktır sanıyorum. Farklı Kürt çevrelerinin bir birini anlama konusunda bir çaba içine girmeden, toplumun öteki kesimlerinin kendilerini anlamalarını beklemeleri önemli bir çelişkidir.

Çözümü daha ulusalcı, daha sosyalist, daha İslami, daha liberal ya da demokratik çözüm zeminlerde arayanların yaklaşım ve önerilerini ortaklaştırma zorluğuna rağmen bu konuda iyi niyet, kararlılık ve cesaretle hareket edilmesi gerektiği bir kez daha teyit edildi. Toplantıların daha özel ve dar gündemlerle devam ettirilmesi ihtiyacı birçok isim tarafından dile getirildi. Bu ihtiyacın açık dillilikle ifadesi bile yıllara dayanan güven bunalımının aşılabileceğinin umut işaretlerini yansıtıyordu. Toplantıda özellikle silahların susturulması konusunda açık yüreklilikle paylaşılan duygu ve tespitler herkesin öğretici olmuştur sanıyorum. Kavramsal anlamlandırmalarda ki farklılıklar ve kaygılara rağmen ortak hedeflerin birlikte söz söylemeye yetebileceğini göstermesi açısından da bu toplantı sürdürülmeye devam edildiğinde iyi bir başlangıç olabilecektir.

Bir biriyle çelişiyor gibi gözüken kimi tanımlamaların ayrıntılı ele alındığında bir birini tamamladığını görmek çözüme dair söz birliği umutlarını güçlendirecektir. Farklı coğrafyalarda ki Kürtlerin ortak çaba içinde olmaları ile yaşadıkları ülkelerde ki halklarla kader birlikteliği yapmalarının bir birinin alternatifi olarak sunulması bu güne kadar ki gerilimin önemli gerekçelerinden birisi olmuştur. Kültürel hakların bu anlamda Kürtlerin ulusal birliğinin inşası ile çatışmasız, şiddetsiz ortama kavuşma arasında önemli bir köprü rolü oynama potansiyeli açık biçimde dile getirilmiştir.

Muhataplık tartışmaları, siyasal iradenin etkin kılınması arayışları toplantının doğal olarak önemli gündem konularını oluşturdu. Türkiye kamuoyunda 15 Ağustos tarihinde açıklanması beklenen yol haritası ve hükümetin açılım söylemleri belki en yoğun ilgi ile ele alınırken Diyarbakır'dan ortaklaştırılmaya çalışılan bir sesin yükselmesi sürece yapıcı bir katkı sunacaktır. Başları kestirecek değil savaşı kesecek bir sözün söylenmesi elbette gerçekleştirilebilir ve makul yaklaşımları zorunlu kılmaktadır.

Tüm talepleri bir seferde elde etmek, on yılların sorunlarını bir günde çözmek elbette beklenmemelidir. Ancak akan kanın durması konusunda Türkiye'nin daha fazla kaybedecek zamanının olmadığı da ortadadır.

Türkiye toplumunda çatışmaların devam etmesinin öfkeyi körüklemesi, derinleşen gerilimin çözüm için adım atılmasını engellemesi kıskacından çıkılabilmesi adım adım ilerleyecek bir sürecin planlanmasını gerektirmektedir. Bu konuda yeni bir hayal kırıklığını kaldırmak oldukça zor gözükmektedir. En azından psikolojik olarak gelişmiş olan bu fırsatın doğru değerlendirilebilmesi aşırı beklentilerden ve tarafların bir birine yönelik imha, tasfiye söylemlerinden kaçınması ile mümkün olabilecektir. Türkler, Kürtler, Araplar, bölgede yaşayan tüm halklar için barış ve insanca, onurluca yaşama umudunu inşa edecek hamleler için, her kesin sorumlu davranması ve üzerine düşen rolü dikkatli biçimde yerine getirmesi gerekmektedir.

Bölgede yönetimlerin daha özgürlükçü ve çoğulcu yapıya kavuşmasında Kürt sorununun bir risk olmaktan çıkıp, önemli bir dinamik haline gelmesi için Türkiye Kürtlerinin öncü çabalar üstlenmesi elbette oldukça anlamlı olacaktır. Özellikle hakların eşit biçimde tanımlandığı adil bir anayasa hukuk devleti anlayışının yerleşebilmesi için kritik bir anlam ifade etmektedir. Hakların anayasa da nasıl ele alınması gerektiği konusu bu nedenle önümüzde ki dönemin önemli tartışma konularından birisini oluşturacaktır. Sorunların şiddetsiz bir ortamda konuşularak çözülebilmesi için silahın bir hak arama aracı olmaktan çıkması yanında talepleri, kimlikleri bastırma aracı olmaktan çıkmasında da özgürlüklerin güvence altına alınması neredeyse ana belirleyici olacaktır. Askeri ya da yargısal cezalandırmaların çözüme hizmet etmediğinin artık görülmüş olacağı bir ortamda ifade özgürlüğünün önündeki engelleri kaldırma ve siyasete katılım, eninde sonunda yüzleşeceğimiz çıkış yolumuz olacaktır. Önemli olan bu süreci daha fazla geciktirmeden işletmek ve daha fazla kan akmasını önlemektir. Babaların çocuklarını gömdüğü savaş dönemlerinden, çocukların babalarını gömdüğü barış dönemlerine geçmek için daha fazla bekleme gücümüzün kalmadığını görmek açısından Diyarbakır buluşması önemli bir adımdır.