Kuzey Irak'tan niye uzak durmalıyız?

Bu konuyla ilgili olarak net bir karar vermeden önce, meselenin olumlu ve olumsuz yönlerini karşılaştırmalı bir şekilde ele almak hem öğretici, hem ikna edici ve hem de açıklayıcı olacaktır. O nedenle, karşılaştırmalı analiz yöntemiyle belli bir çıkarsamada bulunarak, daha sağlıklı sonuçlara varmayı denemek daha tutarlı bir yöntem olacaktır. Bu bağlamda Türkiye'nin, Kuzey Irak'a bir askeri harekâtta bulunma isteğinin görünür gerekçeleri şöyle sıralanabilir:

1. Terör örgütü PKK, Kuzey Irak'ta bulduğu uygun ortamdan istifade ederek palazlanmasını sürdürmekte ve imkânlar ölçüsünde de, her geçen gün Türkiye'yi daha zor duruma sokmaktadır. Bu yüzden söz konusu bölgeye mutlaka bir askeri operasyon düzenlenmesinin gerekliliği yadsınamaz görülmektedir.

2. ABD'nin, Irak'ta gerçekleştirdiği operasyonlar ve işgal politikasının sunduğu imkânlardan istifade eden Irak Kürtleri, ABD-AB-İsrail üçlüsünün de her türlü desteğiyle, Kuzey Irak'ta, bağımsız bir Kürt devleti kurma yönünde önemli mesafeler almış durumdalar. Bu durumun, Türkiye'nin birlik ve bütünlüğünü tehdit edeceği öngörüsünde bulunularak, söz konusu bölgedeki “devlet kurma” girişimlerinin önünün kesilebilmesi için, o bölgeye mutlaka bir askeri operasyon düzenlenmesinin gerekliliği üzerinde durulmaktadır.

3. ABD işgalinden belli bir süre sonra Irak'ın parçalanacağı ve bu ülkenin kuzeyinde “bağımsız bir devlet” kuracakları varsayımına dayalı olarak, Irak topraklarındaki stratejik ve ekonomik öneme sahip daha büyük bir coğrafi alanı ele geçirme hevesine kapılan Iraklı Kürtlerin girişimleri Türkiye'yi endişelendirmektedir. İşte Türkiye ve Iraklı Türkmenlerin hayati çıkarlarını tehdit edeceği tahmin edilen bu gelişmeyi akamete uğratmak üzere Türkiye'nin, ön baskı ve sindirme hareketinde bulunmak üzere, PKK terörü bahanesini de kullanarak, Kuzey Irak'a mutlaka bir askeri operasyon düzenlenmesi yönünde ciddi bir kanaat oluşturulmuş bulunuyor.

4. ABD öncülüğündeki koalisyonun işgal etmiş olduğu Irak'ta, her ne kadar Türkiye'nin bazı hassasiyetleri dikkate alınıyor görünse de, gelişmelerin seyri ve muhtemellikleri dikkate alınınca, istila sürecinin gerek tarihi, gerek coğrafi, gerek siyasi, gerek sosyoekonomik, gerek askeri ve gerekse kültürel yönlerden Türkiye'ye “tamiri imkânsız” zararlar vereceği yönünden kesin bir kanaat oluşmuş durumda. O nedenle, hem söz konusu endişeleri bertaraf edebilme ve hem de kamuoyunun hissiyatına tercüme olabilme adına “sınır ötesi bir harekât” yapılması yönünde AK Parti Hükümeti gerçek anlamda tahrik ediliyor.

5. Türkiye'nin, ABD'nin Irak'ı işgaliyle birlikte, yanı başımızda cereyan eden dehşet verici ve tehdit edici gelişmeler karşısındaki sessizliği nedeniyle, uluslararası politikadaki imaj, görüntü ve ağırlığının ciddi bir şekilde azaldığı havası yayılıyor. “Bölgesel güç” olarak kendini göstererek rüştünü ispat etmesi bekleniyor. İşte, tırmanışa geçmiş gibi görünen hâlihazırdaki terör olayları ile şehit cenazelerinin iç ve dış kamuoyunda yaydığı “ürkütücü hava” fırsat bilinerek, Türkiye'nin, Kuzey Irak'a müdahale etmesi isteniyor.

Aslında, Irak'ın kuzeyine geniş çaplı bir askeri harekâtta bulunma isteğinin görünür gerekçelerinin hepsi doğru kabul edilebilir; ama diğer yollar tamamen tüketilmeden “askeri operasyon” seçeneği üzerinde durulması mantıklı değildir. Gerçekten Türkiye, Irak'taki işgal süreciyle bağlantılı olarak ortaya çıkan gelişmelerden ciddi anlamda etkilenen bir ülke konumundadır. Öyle ise, Türkiye'yi etkileyen ve etkilemesi muhtemel olumsuzlukların ortadan kaldırılmasını beklemek yerine, her şeyden önce proaktif davranışlar sergilemek suretiyle, endişe konusu durumların derhal ortadan kaldırılmasına çalışılmalıdır. O durumda ise, mümkün olduğunca en son çareyi “savunma seçeneği”ni kullanmakta bulmak gerekiyor.

Bu yaklaşımdan hareket edersek; Türkiye'nin, diğer bütün yolları tüketmeden, Kuzey Irak'a doğrudan askeri müdahalede bulunması fikrini şu sebeplerle yersiz buluyorum:

1. Başarı şansı çok düşüktür: Kuzey Irak'a operasyon düzenlenmesi halinde; teröristler, Irak'ın başka bölgelerine geri çekileceklerdir. Böylece, daha önceki operasyonlarda olduğu gibi, gerçek bir başarı elde edilemeyecektir.

2. Askeri müdahale, bir bataklık seçeneğidir: ABD, Irak ve Kuzey Irak'taki Kürt özerk yönetiminin rıza göstermediği bir operasyona girişilmesi halinde, Türkiye'nin korkunç bir savaş bataklığına sürüklenmesi ihtimali söz konusudur. Muhtemeldir ki ABD ve Kuzey Irak'taki özerk Kürt yönetimi, bu gibi bir gelişmeye zemin hazırlamak üzere, bilinçli olarak Türkiye'yi o bölgeye çekmeye çalışıyorlardır.

3. Barışçı gücümüzü, jeopolitik ve stratejik önemimizi kullanmayı denemeliyiz: Kerkük'ün nihai statüsünün belirlenmesi amacıyla, 2007 yılı sonuna doğru yapılması planlanan referandumun ertelenmesi yönündeki ABD ve Irak'ta oluşan kamuoyunun başarıya ulaşabilmesi için, Türkiye'nin barışçı girişim ve baskıları çok büyük öneme haizdir. Şayet Türkiye, Irak topraklarına yönelik kapsamlı bir operasyona girişirse; bizim inadımıza, Türkiye'yi dikkate bile almadan, Kerkük'te referandum yapılarak, kentin, özerk Kürt yönetimine bağlanması gerçekleştirilebilir.

4. Gerçekleştirilmiş olan ekonomik başarıları heba etmeyelim: Neticesi nereye varacağı bilinmeyen bir savaşa girişmenin ekonomik maliyeti, en az yüz milyarlarca dolar tutarındadır. Bir de, girişeceğimiz savaşın neticesinde alacağımız bir yenilgi ihtimalini de hesaba katarsak; Türkiye'nin işgal edilmesi ve parçalanması bile söz konusu olabilir.

5. ABD ile olan yakın ilişkimizi, heba etme yerine, çok iyi bir şekilde kullanmalıyız: Unutulmamalıdır ki Irak, işgal altında kalmış bir müstemleke konumundadır. Irak topraklarındaki hükümran ülke ABD'dir. Eğer, Kuzey Irak topraklarından Türkiye'ye bir terör saldırısı oluyorsa, bu saldırıların arkasındaki güç ABD'dir. Madem, hazır ABD, karşılıklı görüşmelere ve Türkiye'nin desteğinden istifadeye olumlu yaklaşıyor... O halde, boşu boşuna kendimizi sonu belirsiz tehlikelere atmamalıyız. Zaten, terörle mücadele konusunda samimi olsak, ülkemizdeki Kürt kökenli Türk vatandaşlarımızı memnun ederek bu sorunu kökünden halledebiliriz. Zira terör, asıl gücünü ülkemizin içyapısından alıyor. Öyle ise, gereksiz yere bu ülkeyi ve bu milleti maceraya sürüklemeyelim.

6. Gücümüzü, kimselere denetme hatasına düşmeyelim: Dünya kamuoyunun reaksiyonunu, Batı'nın muhtemel tepkisini ve bölgede yaşamakta olan Kürk kardeşlerimiz ile “bir Arap ülkesi konumundaki Irak'a destek çıkmaya hazır durumdaki” Arap Birliği'nin aleyhimizde davranış sergilemeleri ihtimalini de dikkate alırsak; savaşa girerek, “mevcut gücümüzü sınatma” fırsatını kimselere vermeden, terör sorunu ile Irak'taki diğer endişelerimizin savuşturulması hususunu “akılcı projeler” ve “proaktif yaklaşımlar” yoluyla halletmeyi denemeliyiz. Aksi halde, son pişmanlık fayda vermez.

* AB-Uluslararası İlişkiler Uzmanı - Siyaset Bilimci