Putin'in Kosova-KKTC kıyaslaması anlamlı mı?

Kosova'nın bağımsızlığını ilan etmesi ve önümüzdeki günlerde başta AB ülkeleri olmak üzere birçok ülkenin Kosova'yı tanıması, gerek Balkanlar'da gerekse de bütün dünyada yeni gelişmelere neden olacaktır. En başta BM Güvenlik Konseyi'nin bu konuda karara varamamasının ve sorunun AB'ye taşınmasının, dünyanın en önemli kuruluşunun otoritesine gölge düşürdüğünü söylemek gerekmektedir.

Bundan sonra bazı ülkeler, BM Güvenlik Konseyi'nin alacağı kararları bağlayıcı bulmayabilirler. Diğer taraftan hiç şüphesiz Kosova'nın bağımsızlığa kavuşması, Balkanlar'da istikrarın sağlanmasına katkı yapmayacak, belki de tam tersine bölgenin daha fazla karışmasına yol açacaktır. Gerek Sırbistan, gerekse de Kosova'daki Sırplar, bu karara karşı direnmeye devam edecektir.

Kosova'nın bağımsızlığını ilan etmesinin en önemli etkisi ise bağımsızlık yanlısı bölgeler bulunduran coğrafyalarda hissedilecektir. Gürcistan ve Moldova bu bölgelerin başında gelmektedir. Nitekim, Kosova'nın bağımsızlığını ilan ettiği gün, Abhazya ve Güney Osetya cumhuriyetleri, tek taraflı bağımsızlıklarını ilan edeceklerini ve Rusya ile diğer BDT ülkelerinden kendilerini tanımalarını isteyeceklerini açıkladılar. Abhazya ile Güney Osetya yetkililerinin bu açıklamaları bir sürpriz niteliği taşımadı. Zira, uzun süreden beri gerek Türkiye'de gerekse de bütün dünyada Kosova meselesinin söz konusu cumhuriyetlere örnek teşkil edip etmeyeceği konusu tartışılıyordu. Ancak Kosova'nın bağımsızlığını ilan etmesinden birkaç gün önce başta Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov'un, ardından da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in konuyla ilgili açıklamaları tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı.

Putin, Kremlin'de yerli ve yabancı gazetecilerle yaptığı görüşmede, Batı'nın Kosova sorunu ile ilgili tutumunu anlamadığını dile getirdi. Putin, Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin yaklaşık 40 yıldır bağımsız olduğunun, ancak Batı'nın KKTC'yi tanımayarak çifte standart uyguladığının altını çizdi. Her ne kadar Kosova sorunu ile KKTC sorunlarının temelinde farklı etkenler yatsa da, Putin'in sözleri gerçeği yansıtmaktadır. Başta AB ve ABD olmak üzere Batı dünyası, bir kez daha ikili oynadığını tüm dünyaya sergilemiş oldu.

Diğer taraftan Rusya'nın bu tutumu hiç şüphesiz, KKTC'nin haklarını savunduğu anlamına gelmemekte. Hatta tam tersine Moskova'nın izlediği siyasetten, Kremlin'in sanki "dondurulmuş" bütün sorunların aynen devam etmesinden yana olduğu sonucuna varmak mümkündür. Kosova'nın bağımsızlığı BM, Sırbistan ve Rusya'nın tutumuna karşı gerçekleşti. Uluslar arası arenada etkisini artırmaya ve tekrar süper güç olmaya yönelik adımlar atan Rusya için bu bir mağlubiyettir. Dolayısıyla Putin ve Rus yetkililerinin Kosova ile KKTC'yi karşılaştırmaları bu nedenlerden kaynaklanmaktadır. Rusya'nın konuyla ilgili tutumu aslında Annan Planı ile ilgili tutumuna çok benzemektedir. Nisan 2004'te BM Güvenlik Konseyi'nde Kıbrıs konusunda yapılan oylamada Rusya'nın veto hakkını kullanması, aslında referandum öncesinde taraflara baskı uygulanmaması ve Rusya'nın fikirlerinin alınmaması nedeniyle kullandığı bilinmektedir. Kosova konusundaki Rusya'nın tutumu da kardeş Sırbistan'ın toprak bütünlüğünü savunmasından ziyade kendisinin görüşünün dikkate alınmaması ve Rusya ile Sırbistan'ın kaderlerinin benzemesinden kaynaklanmaktadır. Nitekim, Rusya Federasyonu içinde de çok sayıda özerk cumhuriyet bulunmakta ve bu cumhuriyetlerin de bir gün tek taraflı bağımsızlık ilan etme ihtimalleri mevcuttur. Bu ihtimalleri minimuma indirmek için ise Moskova, Kosova ve benzeri sorunlarda ülke bütünlüğünden yana bir tutum sergilemektedir. Moskova'nın bu tutumu aslında Güney Osetya ve Abhazya için de geçerlidir. Moskova bu cumhuriyetlerin bağımsızlığa kavuşmalarını istemesinden ziyade onların bağımsızlığa kavuşma ihtimallerini Gürcistan'a karşı bir araç olarak kullanmak istemektedir.

Nitekim, Rus yetkililer Kosova'nın bağımsızlığını engelleyemeyeceğini anlayınca da Kosova'nın bağımsızlık yanlısı bölgeleri için emsal teşkil edebileceğini açıkladılar. Putin'in KKTC'yi dile getirmesi de Rusya'nın bu tutumunun bir parçasıdır. Moskova gerçek anlamda KKTC'nin çıkarlarını düşünüyor olsaydı, KKTC ile daha yakın ilişkiler içinde olabilirdi. Putin'in 2005 yılında gerçekleştirdiği Türkiye ziyareti sırasında KKTC'ye izolasyonların kaldırılmasını ve BM platformunda Anan Planı'nı destekleyeceğini belirtmesine rağmen, somut bir adım atmamaktadır.

2004 yılında İstanbul'da yapılan 31. İslam Konferansı Örgütü Dışişleri Bakanlarının Zirvesi'nde Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov'un dönemin KKTC başbakanı Mehmet Ali Talat ile görüşmesi de taraflar arasındaki ilk ve son görüşme olmuştur. Moskova'nın KKTC ile ilişkilerini geliştirmesinin önündeki en önemli engel ise Rusya'nın Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile olan ilişkileridir. Moskova söz konusu ülkelerle olan siyasî ve özellikle de ekonomik ilişkilerine önem vermekte ve bu ilişkilerin bozulmasını istememektedir. Kosovo sorununun görüşüldüğü AB Dışişleri Bakanları Zirvesi öncesinde Sergey Lavrov'un Güney Kıbrıs Rum Kesimi'ni ziyaret etmesi ve Rum yetkililerini Kosova sorunuyla ilgili alınacak kararı bloke etmeleri konusunda uyarması da, Rus-Rum işbirliğini göstermektedir.

Bununla birlikte Putin'in bu açıklaması, Türkiye ve özellikle de KKTC'de olumlu karşılanmıştır. Bundan sonraki süreçte KKTC'nin Kosova sorununun çözümünü iyi değerlendirmelidir. Zira bundan sonra oluşacak şartların KKTC için daha olumlu olduğunu söylemek mümkündür. Rusya, son dönemde eski gücüne tekrar ulaşmaya başladığını gösterdi. Süper güç olma yolunda ilerleyen bir ülkenin devlet başkanının sözlerine ise birçok kimse önem verecektir. Diğer taraftan Batılı ülkeler Kosova'nun başka bölgeler için emsal teşkil edemeyeceğini ileri sürseler de, bunun nedenini açıklayamamaktadırlar. Batılı ülkeler bağımsızlık yanlısı bölgelerin birbirleriyle daha sıkı ilişkiler içerisinde olabileceklerini ve ortak hareket edebileceklerini de unutmaktadırlar. Söz konusu bölgeler deneme yanılma yoluyla bağımsızlığa yol açan mekanizmayı keşfedebilirler. Abhazya yetkililerinin KKTC'de temsilcilik açma yönündeki planları da bu bölgelerin devamlı yeni arayışlarda olduğunu göstermektedir. Gelişmeler bu yönde oldukça da alternatif bir dünya haritası ve alternatif bir BM'in ortaya çıkması muhtemeldir.

* ASAM Rusya-Ukrayna Uzmanı