Her ülkenin bir ordusu ve her ordunun da uymakla yükümlü olduğu bir hukuku vardır. Söz konusu hukukun gayesi ordu içinde mutlak disiplini sağlamaktır, bunun için 'adli yargı' mekanizmaları dışında 'askerî yargı' kurum ve kuralları oluşturulur. Askerî yargı, askerî birlikleri izler ve askerlerin ordu disiplini bozan eylemlerini yargılayıp cezalandırır. Bu bağlamda askerî yargılamanın, asker kişilerin askerî suçları ile sınırlı tutulması gerekir.
Fakat Türkiye'de askerî yargılama bu olması gereken sınırlar içinde tutulmamıştır, aksine askerî yargılamanın alanı elden geldiğince genişletil- miştir. Bu genişletme iki yönlüdür: a)Bir yandan asker kişilerin askerî suçlarının dışına kalan diğer suçları da askerî yargılamaya bağlı kılınmıştır, b) diğer yandan ise sivil kişiler de askerî mahkemelerde yargılamaya tabi tutulmuştur. (Bu konuda bakınız: Ümit Kardaş, Türkiye'nin Demokratikleşmesinde Öncelikler, İstanbul, 2004)
Peki, askerî yargının -konu ve kişi bakımından- bu kadar geniş bir sahaya yayılmasının sebebi nedir? Aslında yanıt açıktır: Adil yargılanma hakkına ve doğal yargıç ilkesine bariz bir aykırılık teşkil eden bu yapılanma ile güdülen amaç, askerî vesayet rejimini daim kılmaktır. Türkiye'nin siyasal yapısı içerisindeki belirleyici konumunu muhafaza etmek isteyen asker, toplumsal ve siyasal alana birtakım müdahalelerde bulunur. Bu müdahalelerin etkin olması ve kurumsal bir süreklilik kazanması ise, mümkün olduğunca yargı denetiminin dışında tutulmalarına bağlıdır. İşte sınırları son derece geniş çizilmiş kendine has bir askerî yargıya sahip olması, orduya bu imkânı sağlar.
Bu bağlamda askerî yargının iki önemli işlevinden bahsedilebilinir: İlki, askerî alanda işlenmek kaydıyla nerdeyse askerlerin işledikleri tüm suçların askerî yargının yetki alanına girmesinin askere verdiği “güven hissi”dir. Yetkileri geniş tutulmuş böylesi bir askerî yargı, 'suç eyleminin kurumun içine taşınmasına ve o eylemin cezasız kalabilmesini mümkün kılacak bir ortamın hazırlanabileceğine işaret eder.' İkincisi, askerî yargının hiyerarşik bir nitelik arz etmesi nedeniyle suç isnadı yapılan kişilerin rütbesi büyüdükçe onlara yönelik soruşturmanın gereği gibi derinleştirilmesini önlemesidir. Bunun anlamı; askerî yargının, alt rütbelilerin özelikle disiplin suçlarına ilişkin yargılamalarda 'gerçek bir yargı mekanizması gibi' çalışması ama üst rütbelilerin eylemlerinde ve ideolojik niteliği ağır basan konularda ise 'bir aklama müessesesi olmaya aday'a dönüşmesidir. (Etyen Mahçupyan, Taraf, 19.6.2009)
Tüm bunlar, Türkiye'de demokrasinin güçlendirilmesi için askerî yargının yetkisinin daraltılması gereğini ortaya koyar. TBMM, bu konuda iki önemli adım attı: İlk adım, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 3. maddesine eklenen fıkrayla, askerî mahkemelerin sivilleri yargılamasının önüne geçilmesiydi. İkinci adım ise, CMK'nın 250. maddesinde yapılan değişikle, asker kişilerin ağır ceza mahkemelerinin yargı yetkisine giren bir suçu işlemeleri halinde, artık askerî değil sivil yargıda yargılanacak olmalarıydı. Cumhurbaşkanı Gül tarafından onaylandığı takdirde CMK'da yapılan bu düzenleme mühim somut sonuçlar doğuracak:
Demokrasiyi güçlendiren bu girişimin uzlaşma ile çıkması ayrıca sevindiriciydi. Yasam organı, Kürşat Bumin'in dediği gibi, “nihayet varlık nedenini hatırlatan” bir atak yapmış ve demokrasi dışı niyetleri olan askerî kişileri bir nevi koruma altına alan bir yasal zırhı delmişti. Meclisteki tüm partilerin demokrasiyi koruma ortak paydasında bir araya gelmeleri sevindiriciydi doğrusu.
Ne var ki bu sevinç pek uzun sürmedi. Konunun kamuoyuna aksetmesinden sonra CHP, Meclis'teki uzlaşmacı görüntüsünün tam zıddı bir tavır sergilemeye başladı. CHP Genel Başkanı, darbe heveslilerine karşı yapıldığı açık olan bu yasal değişikliği “nitelikli dolandırıcılık ve Meclis'te gece yarısı yapılan bir sivil darbe” olarak niteledi, partinin grup başkan vekilleri ise “kandırıldıklarını, oyuna getirildiklerini” söylemeye başladılar. Bu tavır iki açıdan sorunlu:
Bir kez, gazozuna uyku hapı atılmış saf genç kız gibi “tuzağa düştük” diye vaveyla koparmak bir ana muhalefet partisi ciddiyeti ile bağdaşmıyor. Ortada gizli kapaklı, esrarengiz bir iş yok. Bakın yasal değişikliğin gerekçesine: '… asker kişilerin barış zamanında 250 madde uyarınca kurulan ağır ceza mahkemelerinin yargı alanına giren bir suçu işlemeleri halinde, bu mahkemeler tarafından yargılanması amacıyla bu değişiklik önergesi verilmiştir. Buna karşılık savaş ve sıkıyönetim halinde işlenen suçlarda ise askerî mahkemelerin yargı yetkisi korunmaktadır.' Görüldüğü gerekçede değişikliğin kapsamı ve amacı, herhangi bir yanlış anlamaya mahal vermeyecek derecede açık bir şekilde yazılmış. Ayrıca değişiklik önergesi ve gerekçe, görüşmelerden 5 saat önce CHP Grup Başkan Vekili Hakkı Süha Okay'a ve CHP'nin hukukçu kurmaylarından Şahin Mengü'ye verilmiş. (Bugün, 29.06.2009) Yani CHP'nin, önergeyi ve gerekçesini okuyup müzakere etmesi için yeterli süresi de varmış. Eğer CHP, yasal değişikliği onaylamıyorsa, bundan çıkan sonuç CHP'lilerin önergeyi ve gerekçeyi okumadan 'evet' yönünde oy kullandıklarıdır. Bu ise, CHP'nin kandırıldığını veya katakulliye düşürüldüğünü değil, bu partinin sorumluluklarını gereği gibi yerine getirmediğini gösterir.
İkincisi, darbecilere sivil yargının yolunu açan değişikliğe karşı bir pozisyon almak, CHP'nin son dönemde yaptığı '12 Eylülcüler yargılansın' çıkışıyla da bir paralellik göstermiyor. Bir yandan 12 Eylül darbesini gerçekleştirenlerin yargılanmasını içeren radikal bir talep öne süreceksiniz, diğer taraftan ise askerî yargının sınırlanmasına ve darbecilerin sivil mahkemelerde yargılanmasına karşı çıkacaksınız.
CHP, bundan sonraki süreçte anayasanın askerî yargıyı düzenleyen 145. maddesine aykırı olduğu savıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir. Ancak böyle bir başvuru -AYM'nin bu konuda vereceği karardan bağımsız olarak- siyaseten zor durumda bırakır. Çünkü bu başvuru, darbecileri yargının elinden kurtarma ve onları koruma isteği olarak algılanacaktır ki, bunun siyasal bir parti için pek matah bir algılama olmadığı ve siyasal partinin itibarını zedeleyeceği açıktır. Bu itibarla CHP, halk nezdinde itibarını artırmak, demokrasiyi korumak ve adaleti tahkim etmek istiyorsa, Clemancau'nun 'Askerî bando ne kadar müzikse, askerî yargı da o kadar adalettir' sözünü her zaman aklında tutarak askerî yargının alanının daraltılmasına katkıda bulunmalıdır. Bugün için bunun somut anlamı; CHP'nin -bu olumlu yasal değişikliği bertaraf edecek bir girişimde bulunmak yerine- askerî yargıya geniş bir alan sağlayan anayasal dayanakları değiştirmek için çalışması olacaktır.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
TR
EN
AR
FR
RU
UR
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.